Opinie

De wetenschap is stervende, leve de wetenschap!

Er zijn goede manieren om de onbetrouwbaarheid van wetenschappelijk onderzoek te verminderen, betogt methodoloog Paul Delnooz.

Paul Delnooz
Het cortege voorafgaand aan de opening van het academisch jaar bij het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Beeld anp
Het cortege voorafgaand aan de opening van het academisch jaar bij het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht.Beeld anp

Piet Verschuren maakt in zijn ingezonden stuk in de Volkskrant van 15 september, 2015 duidelijk dat er vele vraagtekens kunnen worden gezet bij wetenschappelijke onderzoek. Hij verwijst daarbij naar analyses waaruit blijkt dat 50 tot 70 procent van de onderzoeken die worden herhaald tot andere uitkomsten leiden. Hij concludeert: "De ontluisterende conclusie dringt zich op dat wetenschappelijk onderzoek onbetrouwbaar is, alle geloof in wetenschap en toponderzoekers ten spijt".

Deze conclusie onderschrijf ik, maar zijn oplossing niet. Zijn oplossing houdt in dat we toe moeten naar "een vorm van experimenteren die in essentie lijkt op alledaagse betekenis van gericht uitproberen. Via voortdurende observatie wordt nagegaan of en zo ja , waarom, hoe en in hoeverre een onder volledig gecontroleerde omstandigheden ingevoerde factor X een fenomeen doet veranderen".

Kies voor ongecontroleerde situaties

Het streven "gericht uitproberen in de alledaagse betekenis" is mijn inziens inderdaad een grote stap vooruit binnen de alfa en gamma wetenschappen. Daarmee wordt de wetenschap gericht op het zoeken naar oplossingen voor de dagelijkse praktijk in plaats van het in kaart brengen van statistische samenhangen. Het streven om te werken in gecontroleerde omstandigheden is echter geen stap vooruit. Dit is een vorm van methodologisch denken die voortvloeit uit de klassieke empirisch-analytische traditie en onhoudbaar is gebleken. Experimenten laten plaatsvinden onder (bijna) volledig gecontroleerde omstandigheden is een fictie gebleken, terwijl dit denken merkwaardig genoeg toch nog steeds in bijna elk studieboek over methoden en technieken van onderzoek wordt gepropageerd.

De oplossing is "gericht uitproberen in ongecontroleerde situaties". Als uit meerdere experimenten die zijn uitgevoerd onder zeer verschillende omstandigheden, bij voorkeur uitgevoerd door verschillende onderzoekers, steeds blijkt dat interventie X in meer of mindere mate tot effect Y leidt, dan wordt aannemelijk dat er sprake is van oorzaak en gevolg.

Meer onderlinge controle

Het toepassen van deze methodologische aanpak binnen een onderzoek of onderzoeksprogramma heeft meerdere voordelen. Ten eerste is er het reeds genoemde voordeel van gerichtheid op de dagelijkse praktijk. Ten tweede vindt per definitie herhaling van onderzoek plaats. Ten derde neemt de kans op falsificatie toe: er is een grotere kans dat niet wordt geconcludeerd dat interventie X leidt tot effect Y. Ten vierde, en niet onbelangrijk in deze tijd waarin de wetenschap steeds meer ongeloofwaardig aan het worden is, neemt de onderlinge controle toe. Des te meer experimenten er in de dagelijkse praktijk worden uitgevoerd, des te meer personen hier immers bij betrokkenen zijn .

Kijkend naar de vele artikelen die worden gepubliceerd, valt moeilijk aan de indruk te ontkomen dat de wetenschap steeds onbetrouwbaarder wordt gevonden. In die zin is de wetenschap stervende. Hier staat tegenover dat er oplossingen zijn voor dit vraagstuk en het is zaak voor subsidieverstrekkers en andere opdrachtgevers om zich hier rekenschap van te geven bij de aanvraag van onderzoeksgelden: leve de nieuwe wetenschap.

Paul Delnooz is methodoloog, gepromoveerd op het verhogen van het niveau van onderzoek binnen het hoger onderwijs, en oprichter van de Innovatie Academie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden