Columnkustaw bessems

De wet is er juist voor machthebbers, ook als ze moe zijn

null Beeld

Leef je een beetje in Hugo de Jonge en zijn mensen in en het is best voorstelbaar dat het openbaar maken van stukken vertraging heeft opgelopen. Het ministerie van Volksgezondheid is deze coronacrisis dé organisatie in het oog van de storm.

De ongekende hoeveelheden beschermingsmiddelen, tests en vaccins die nodig waren. De maatregelen die moesten worden bedacht voor elke denkbare bevolkingsgroep en sector, uitgevoerd en steeds weer aangepast. De vele tientallen Kamerdebatten die voorbereiding vereisten en een veelvoud aan moties die moesten worden uitgevoerd. Ze zijn natuurlijk doodop daar.

Dus het wordt heikel wanneer journalisten intussen om ook al ongeëvenaarde hoeveelheden documenten vragen. Want de ambtenaren die de papieren moeten doorspitten en beoordelen, zijn deels dezelfden die voor al dat andere werk nodig zijn. Dat het ze ook wel goed uitkomt om niet te zeer op de vingers te worden gekeken? Bij Volksgezondheid bezweren ze dat dat niet de reden is voor alle oponthoud.

Laten we nu eens aannemen het allemaal met de beste bedoelingen gebeurt. Dan blijft het frappant dat de ambtenaren van geen enkele andere coronagerelateerde klus hebben gezegd: doen we niet, geen tijd voor. Alleen de openbaarheid is geslachtofferd en staat kennelijk onder aan het lijstje met prioriteiten. Het kabinet smijt met miljarden voor snelle resultaten, maar uitgerekend op dit gebied is volgens De Jonge ‘de capaciteitsinzet achteraf bezien niet snel genoeg verhoogd’. Met als gevolg dat het ministerie al anderhalf jaar zaken geheim houdt die openbaar horen te zijn en die nodig zijn om het coronabeleid te wegen. Beleid met meer repercussies dan wij in onze generatie hebben meegemaakt.

Dit was nu juist iets wat we in een rechtsstaat hadden geregeld. We wilden simpelweg niet dat de machthebber zelf bepaalt of hij – heláás, heláás – wezenlijke informatie moet achterhouden die – geheel toevallig! – weleens riskant zou kunnen zijn voor zijn positie. Hij is namelijk de minst geschikte persoon om dat te beslissen. En juist omdat het toch zo redelijk kan lijken, zo verleidelijk kan zijn, hebben we een wet waaraan ook die machthebber is onderworpen.

Meerdere rechtbanken hebben dat in door journalisten aangespannen zaken inmiddels bekrachtigd. Ze hebben ook de alternatieve methode van het ministerie afgekeurd die neerkomt op: om de zoveel tijd een vrij willekeurige stapel corona-documenten over de schutting gooien. De rechter zegt: wil je een uitzondering, dan moet je dat netjes regelen via de Tweede Kamer. Maar nu komt het, daar heeft het ministerie óók geen tijd voor. Waar het wel tijd voor heeft: in hoger beroep gaan. En hier loop ik een beetje tegen de grenzen van mijn inlevingsvermogen aan.

Extra ongemakkelijk is dat het past in een patroon. In het patroon dat ontstond tijdens de coronacrisis, waarbij de belangrijkste besluiten worden genomen op Catshuisbijeenkomsten met adviseurs en bewindslieden, zonder dat er een woord wordt genotuleerd. Zodat zelfs in de verre toekomst nooit uitsluitsel zal komen over hoe wij tijdens de grootste crisis van ons leven werden geregeerd, hoe de meest vergaande ingrepen in ons persoonlijk leven tot stand kwamen.

Het is een patroon dat langer teruggaat. Minstens de tien jaar onder Rutte, die zich van begin af aan tegen een ruime uitleg van de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) keerde. Een tijd waarin stukken werden achtergehouden, verdwenen of onterecht zwart werden gelakt. Een tijd waarin nog altijd gevoelige mededelingen op gele plakkertjes worden gedaan, die kunnen worden weggegooid voordat ze het daglicht zien.

Zo bekeken is het misschien toch beter om ons op de wet te verlaten in plaats van op onze empathie en de goede bedoelingen van Hugo de Jonge.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden