Opinie Flexibele arbeid

De Wet Arbeidsmarkt in Balans leidt tot meer onzekerheid, de klappen vallen vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt

Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hier op bezoek in Groningen, is de architect van de nieuwe Wet Arbeidsmarkt in Balans. Beeld ANP

De tegenstelling tussen arbeid en kapitaal staat weer in de belangstelling. Een overgrote meerderheid van de Nederlanders was tegen het afschaffen van de dividendbelasting. Nu dat niet doorgaat en het kabinet diezelfde miljarden inzet voor andere wensen van werkgevers, wordt er zaterdag gedemonstreerd door de vakbonden. Ook de PvdA, die voor het eerst in decennia de term ‘grootkapitaal’ weer in de mond neemt, doet mee. Ondertussen staat al enige tijd bij iedereen – ook CBS, DNB en de regering – op het netvlies dat de lonen niet genoeg stijgen. Het aandeel dat de lonen hebben als onderdeel van de totale economie neemt al jaren af.

In economisch jargon wint de factor ‘kapitaal’ het dus meer en meer van de factor ‘arbeid’. Terwijl vaak gedacht wordt dat de wal het schip wel keert – als de lonen maar lang genoeg laag blijven zal er vanzelf meer gestaakt worden – is dit een zichzelf versterkend proces. Hoe sterker de factor kapitaal, hoe meer lobbykracht voor het bedrijfsleven. Hoe sterker de factor kapitaal, hoe meer mogelijkheden voor de ‘deeleconomie’, voor outsourcing en robotisering. Hoe sterker de factor kapitaal, hoe meer flexwerk. Een proces dat zichzelf uiteindelijk ondergraaft, want in totaal neemt de koopkracht van consumenten er door af en valt er dus minder te verdienen, maar tot die tijd staan werkende mensen er steeds slechter voor.

Piet Rietman is politiek econoom.

Nu is dit wellicht niet de kabinetsperiode om daar wat fundamenteels aan te doen. Maar bij een kabinet met drie middenpartijen mag ‘geen verdere verslechteringen’ best een doelstelling zijn. CDA, D66 en CU houden met 43 versus 33 zetels de VVD beter in balans dan destijds de PvdA deed met 38 versus 41. Dit zou het kabinet worden dat, in de woorden van Pechtold, ‘progressief en conservatief verbindt’. Toch verliezen we nu veel zekerheden, net als in de vorige periode.

Van de regen in de drup

Tweederde van de Nederlanders vindt dat er teveel flexibele arbeid is. Het regeerakkoord biedt aanknopingspunten om flex aan te pakken. Maar de nieuwe Wet Arbeidsmarkt in Balans maakt de situatie eigenlijk alleen maar erger. Werknemers kunnen makkelijker ontslagen worden: in plaats van één grote ontslaggrond waaraan volledig moet worden voldaan, mag voortaan een optelsom van kleine redenen ook. Bewijs dan maar eens het tegendeel. Ook wordt de proeftijd verlengd. En het wordt weer mogelijk om drie jaar zonder vast contract te werken in plaats van twee. Allemaal maatregelen die tot onzekerheid leiden. Volgens het CPB hebben werknemers met een flexibel contract drie keer zoveel kans op werkloosheid, drie keer zoveel kans op armoede, wordt hun baan bijna tweemaal zo vaak als belastend ervaren en volgen zij minder scholing.

De klappen vallen met name aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Terwijl bijvoorbeeld de versobering van de expatregeling wordt gecompenseerd – zestig miljoen coulance voor bestaande gevallen. Dat zijn dus goedbetaalde werknemers die over dertig procent van hun inkomen geen belasting zijn verschuldigd. Ook gaat de hoogste schijf van de inkomstenbelasting omlaag. Moeten we concluderen dat – in een periode waarin de lonen voor iedereen onder druk staan – er beleid wordt gemaakt dat de situatie voor hogere inkomens verbetert en voor lagere inkomens verslechtert? Wat zou daar in economische zin de logica van zijn? En wat zou daar de morele onderbouwing van kunnen zijn?

Zonder goed antwoord op dergelijke vragen zullen de leuzen van deze zaterdag in al hun simpelheid waar zijn: dit kabinet is er ‘niet voor burgers maar voor bedrijven’ en Rutte ‘deelt cadeautjes uit aan de rijken’. Een kabinet dat progressief en conservatief verbindt moet toch op zijn minst een poging doen om dit met beleid te weerleggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.