Opinie

‘De werkelijke zorg tijdens deze pandemie is dat mijn generatie schouderophalend afhaakt’

Volksvertegenwoordigers vermijden de echte vragen en reageren enkel op excessen. Daardoor verliest de jonge generatie het geloof in de parlementaire democratie.

Charles Martens
. Beeld Sjoerd van Leeuwen
.Beeld Sjoerd van Leeuwen

Mijn vader kijkt gepikeerd naar de laatste peiling van Maurice de Hond. Voor iemand die de verzuiling in haar volle glorie heeft meegemaakt, maakt hij zich ernstige zorgen over de bestuurbaarheid van een land zonder een fundament van sterke middenpartijen. Toen ik hem vertelde dat binnen mijn vriendengroep de meerderheid inderdaad niet op een conventionele partij heeft gestemd, was hij zichtbaar verrast.

Zelf ben ik totaal niet verrast. Wel teleurgesteld. Er lijkt weinig oog te zijn voor een naar mijn mening zorgelijke ontwikkeling: een steeds groter wordende afstand en wantrouwen van het electoraat jegens de regering en volksvertegenwoordigers. Ik zie keurige, hoogopgeleide eind-twintigers en dertigers in mijn omgeving die geen fiducie meer hebben in de huidige regering, maar wellicht erger: in het vermogen van de parlementaire democratie haar werk te doen.

Ideeënstrijd

Aan de basis hiervan ligt een gebrek aan ideeënstrijd, wezenlijke debatten en zelfreflectie bij onze volksvertegenwoordiging. Symbolisch hiervoor is de huidige ‘discussie’ over de invoering van het 2G-beleid. Een vergaande maatregel waar je de nodige ethische en juridische vraagtekens bij kunt zetten. Maar in de Kamer komen voorstanders met het simplistische argument ‘We moeten toch iets proberen’.

We moeten toch iets – een uitspraak die op trieste wijze symboliseert waar het na anderhalf jaar nog steeds misgaat bij onze volksvertegenwoordigers. Het proces dat tot de beoogde invoering van 2G moet leiden, doet denken aan de invoering van de avondklok. Ook toen werd de oppositie voorgemasseerd met onzorgvuldige onderbouwingen, werd de maatregel als einddoel gepresenteerd om de reacties van ‘het volk’ te inventariseren en duurde het laatste debat voor de invoering uiteindelijk slechts een half uur.

Massaal boos en verontwaardigd

Hoe is het mogelijk dat we in anderhalf jaar tijd niet of nauwelijks debatten hebben gezien over de onderwerpen die er écht toe doen? Onderwerpen die door covid pijnlijk in het daglicht zijn gesteld, zoals: hoe kijken we als samenleving naar medische zorg op hoge leeftijd? Hoe zit het met de intergenerationele solidariteit en welke ethische normen en waarden liggen hieraan ten grondslag? In welke mate willen we de vrijheid van het collectief beperken om de gezondheid van een specifieke groep burgers te waarborgen? En is er een manier om intrinsiek gezond leven te stimuleren, zodat we dit soort situaties een volgende keer beter de baas kunnen?

In plaats van wezenlijk belangrijke gesprekken te voeren, kiezen politici en talkshows er consequent voor de excessen te belichten. We zijn massaal boos en verontwaardigd als populisten hun kans schoon zien om vergelijkingen met de Tweede Wereldoorlog te maken. Dezelfde populisten die 1,5 jaar lang alle tijd en ruimte kregen om het gigantische vacuüm op te vullen dat is ontstaan door het gebrek aan ideeënstrijd, een strijd waartoe de oppositie verplicht zou moeten zijn. De reacties van de gevestigde orde op de kleine groep complotdenkers en/of ‘wappies’, zorgen op hun beurt weer voor meer argwaan en wantrouwen. Daardoor zijn we in een vicieuze cirkel beland.

Hart- en kankeroperaties

Het gebrek aan ideeënstrijd zie je typerend genoeg ook terug bij talkshows die verzaken fundamentele discussies te faciliteren. Bij een recente uitzending van Op1 bijvoorbeeld, stelde Maarten van Rossem dat hij zo snel mogelijk een boosterprik wil, opdat hij zijn oude leven weer kan oppakken. Hij was duidelijk not amused over het feit dat Nederland allerlaatste stond in het lijstje van Europese landen, gerangschikt naar het aantal gezette boosterprikken. Vervolgens riep hij met verheven stem richting Fleur Agema van de PVV dat 12 procent van de Nederlanders verantwoordelijk is voor uitgestelde hart- en kankeroperaties. De toon was gezet.

Niemand aan tafel wees Van Rossem op de plicht van het nemen van ieders eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van zijn of haar gezondheid en lichaamsgewicht. En dat terwijl het belang van een gezond lichaamsgewicht in de pandemie meer en meer empirisch wordt bewezen.

Tegenwoordig ben je als 17-jarig gezond maar ongevaccineerd kind blijkbaar asocialer dan een obese, drinkende maar gevaccineerde 60-plusser. We vergeten voor het gemak dat een groot deel van die 12 procent, gezonde en jonge mensen betreft; mensen die statistisch gezien niet of nauwelijks in een ziekenhuis terechtkomen en daarmee geenszins verantwoordelijk zijn voor uitgestelde operaties. Kanttekening: ik ben vóór vaccineren, maar faliekant tegen vingerwijzen en het zoeken naar zondebokken op basis van dunne argumentatie.

Winst van Trump

We lijken als maatschappij de afgelopen anderhalf jaar een paar flinke stappen terug te hebben gezet. Onze beleidsmakers en talkshowgasten hebben de mond vol van verantwoordelijkheid nemen, maar het komt uiteindelijk neer op niet veel meer dan vingerwijzen vanuit het eigen referentiekader. Met elke week die vordert ligt het probleem volgens het kabinet meer en meer bij een kleine groep mensen die het voor de rest verpest. Enige mate van zelfreflectie lijkt onze beleidsmakers hierin compleet vreemd.

De situatie voelt voor mij niet heel anders aan dan de winst van Donald Trump in 2016 en de daaropvolgende jaren in de Verenigde Staten: een tijd gekenmerkt door ongekende polarisatie en haatgevoelens tussen de uiterste kanten op het spectrum. Als je consequent nalaat om de gesprekken te voeren die er écht toe doen, moet je niet raar opkijken als het jonge electoraat massaal afhaakt. Ik vraag me af of men dit in Den Haag door heeft. Een toekomstige generatie die maatschappelijk ongeëngageerd en schouderophalend door het leven gaat, biedt misschien nog wel veel grotere uitdagingen dan we nu kunnen voorzien.

Charles Martens is consultant.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden