Column

De wereld wordt onzekerder, maar boos achter je flatscreen zitten helpt niet

Vluchtelingen in Slovenië. Beeld epa

De bevolkingsexplosie in Afrika en het Midden-Oosten wordt dé strategische uitdaging van deze eeuw. Elk jaar komen er in Afrika en het Midden-Oosten dertig miljoen inwoners bij, vaak in een context van armoede, geweld en onderdrukking. Laten we er niet flauw over doen: de stroom vluchtelingen en migranten is slechts de voorhoede van een veel grotere exodus, tenminste als de toestand in de regio niet verbetert. Dit dreigt de verdeelde Europese samenleving verder te versplinteren. Maar wat doen we eraan?

Laten we beginnen met realistisch te zijn. Zoals het begrijpelijk is dat mensen verhuizen om hun leefomstandigheden te verbeteren, is het ook te begrijpen dat mensen hier proberen hun leefomstandigheden te behouden, zeker wanneer de integratie van nieuwkomers globaal gezien geen succes is, de economie stagneert, onze eigen waarden allerminst op scherp staan en de cultuurbeleving bij veel Europeanen niet bepaald intensief is. Wat we vandaag observeren, is niet zozeer een botsing van beschavingen als wel een botsing van bangigheid.

En, neen, de miserie in het Zuiden is niet altijd onze schuld. Robert Fisk wees onlangs nog met de vinger naar de westerse legers, maar er was heus niet meer rechtvaardigheid in het Midden-Oosten toen de Safaviden en de Ottomanen er de plak zwaaiden. Wat mij opvalt is het cynisme van de lokale elite, nu genereus gefinancierd door Chinezen, Golfstaten en Russen. 'Ik begrijp niet waarom jullie marine voor vluchtelingentaxi speelt', zei een hoge officier van een West-Afrikaans land deze week nog tegen mij. 'Het zijn vooral luie mensen die naar Europa gaan.' Migratie goed voor onze economie? Er zijn de voorbije jaren meer migranten bijgekomen dan dat we in Europa nieuwe banen hebben gecreëerd.

Realisme betekent echter ook dat we inzien dat we die formidabele druk niet zullen stoppen door weg te kruipen achter grenzen. Hekken optrekken tegen migratie is als een dijkbreuk stoppen met een handdoek. Laten we leren van de Romeinen. Zij probeerden het eerst met formidabele muren aan de grens, toen ze die niet meer konden bemannen, maakten ze van barbaarse leiders aan de grens foederati die andere barbaren op afstand moesten houden, maar de Romeinse samenleving verzwakte tezelfdertijd van binnenuit door decadentie, ongelijkheid en wanbestuur, waardoor het rijk uiteindelijk verbrokkelde, onder de voet werd gelopen en duizenden vluchtelingen uit Rome aanspoelden in Egypte en Syrië. Muren bouwen rond een vermolmende samenleving heeft geen zin.

Burgers van Europa hoeven zich misschien niet schuldig te voelen over alle dingen die misgaan in de wereld, maar ze moeten zich minstens meer verantwoordelijk voelen voor het versterken van hun eigen samenleving en aan de andere kant ook niet de schuld voor alles wat misloopt bij migranten leggen. Burgerschap heeft echt wel meer om het lijf dan achter de flatscreen te zitten sakkeren dat de wereld naar de knoppen gaat. Haat wordt een schaamlap voor luiheid. Haat is een alibi om verantwoordelijkheid te ontlopen.

Waaruit bestaat die verantwoordelijkheid dan? Laten we alvast beginnen om eens wat normaler tegen elkaar te doen. Een sterke samenleving is een hechte samenleving, waar mensen elkaar opnieuw groeten en elkaar niet als zombies voorbijlopen. In een sterke samenleving primeren respect en waardigheid, tonen we dat naar elkaar toe in het dagelijkse leven en geven we dat prominent mee in de opvoeding van onze kinderen. In een sterke samenleving doen wij een inspanning om onze cultuur te verrijken. Minstens even uitdagend als ongebreidelde migratie is de tsunami van rotzooi die via de media en supermarkten op ons wordt losgelaten, de teloorgang van kwaliteitsbesef die onze economie verzwakt. Niet wachten op 'de overheid' of op 'Europa', maar zelf in actie schieten!

De komende jaren zullen we de migratie moeten doseren. We zullen een strategie moeten uitdokteren om onze plicht tegenover medemensen in nood na te komen zonder de leefbaarheid van onze steden in het gedrang te brengen. We hebben een vluchtelingenbeleid nodig van menselijkheid en nuchterheid. Op langere termijn moet het echter onze ambitie zijn om veiligheid, welvaart en waardigheid uit te dragen, om kansen te delen met de landen rondom ons, om Europa in te bedden in een positieve invloedssfeer waarin onze samenleving opnieuw als rolmodel fungeert. De beste remedie tegen onzekerheid is zélf sterker worden.

Jonathan Holslag is docent internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij heeft hier een wisselcolumn met Paul Brill.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.