De wereld had geen evangelie nodig, maar voedselpakketten

Priester Anton Mullink (1938) veranderde radicaal van mening over het bestaan van God en werd atheïst.

Anton Mullink. Beeld Ivo van der Bent

De oude opvatting

'We zijn op aarde om God te vereren, om te kijken naar onze naasten en zo een plaats in de hemel te verdienen. God, de Schepper van deze aarde, zorgt voor ons en ziet op alles toe. Met die opvatting groeide ik op in een prettig en vroom katholiek boerengezin in het Gelderse Vorden. Ook op school werd dit levensmotto erin gestampt. Ik was een braaf jongetje en nam het als vanzelfsprekend aan. Waarom zou je als kind twijfelen aan wat je ouders en leerkrachten vertellen? Sterker: ik wilde het spoor volgen van de sympathieke pastoor uit onze parochie en besloot naar het seminarie te gaan om gymnasium te doen en opgeleid te worden tot priester. Als priester zou ik verkondigen je naasten lief te hebben.'

Het kantelpunt

'De kiem voor twijfel werd gelegd op mijn 22ste. Een docent filosofie op het seminarie zei dat we het scheppingsverhaal niet letterlijk moesten nemen. Voor het eerst werd ik geprikkeld niet alles klakkeloos aan te nemen. Na mijn wijding tot priester in 1965 merkte ik dat ik moeite had met het gegoochel en het opgelaten gedoe tijdens de eucharistievieringen. Gelovigen die voor mij knielden bij het afnemen van de biecht: heel ongemakkelijk. Na een jaar zocht ik een uitweg in de missie. Maar eenmaal in Pakistan ontdekte ik dat die vooral in het teken stond van de belangen van de kerk zelf: zieltjes winnen.

Oog in oog met armoede kwam ik tot het inzicht dat de kerk en het geloof irrelevant zijn in het licht van de problemen waarmee de bevolking kampte. Zij had geen evangelie nodig, maar voedselpakketten. Eenmaal terug in Nederland zag ik veel ongerijmdheden: de schepping die niet waar kon zijn, de maagdelijke geboorte van Christus, goed doen om een plaats in de hemel te bemachtigen...

Hoe meer ik erover nadacht, hoe absurder ik het geloof begon te vinden. Ik zocht nog even mijn heil bij de vrijzinnige Studenten Ekklesia in Leiden. Dat vond ik zo'n spiritueel gezeur, dat ik dacht: waarom zeggen jullie niet gewoon dat God niet bestaat? Daar viel ik definitief van mijn geloof af.'

De nieuwe opvatting

'Ik ben atheïst. De waarschijnlijkheid dat God en de hemel bestaan is uitermate gering. Religie steunt op angst voor de dood. De zin van het leven ligt niet in het bereiken van het hiernamaals, maar in het leven hier op aarde. Goed doen heeft niets te maken met een opdracht van hogerhand. Dat komt uit mensen zelf, daar heb je geen geloof voor nodig.

'Dat ik mij nu inzet voor de integratie van asielzoekers heeft niets met geloven te maken, maar met hoe ik in het leven sta. Godsdienst heeft geen patent op de moraal. Ik zie religie als een bedenksel van mensen, als hersenspoeling om gelovigen te onderwerpen aan instituties. Er zijn in de loop der tijd al zoveel goden verdwenen, van Zeus tot Wodan, het wordt tijd dat alle goden verdwijnen. Ik ben ervan overtuigd dat er binnen religieuze gemeenschappen veel meer voorgangers zijn als ik die van hun geloof zijn gevallen, maar dat voor zich houden omdat ze anders hun baantje kwijt zijn.'

Het effect

'Na mijn uittreding als priester moest ik een nieuw leven beginnen. Het veilige, besloten wereldje van de kerk en al mijn sociale contacten raakte ik kwijt. De eerste jaren waren eenzaam. Ik volgde een opleiding tot maatschappelijk werker en werkte jarenlang in de verslavingszorg. Ook ging ik trouwen en kreeg ik kinderen. In mijn familie is nooit met één woord gesproken over mijn afvalligheid. Mijn ouders heb ik het nooit kunnen vertellen. Het risico dat mijn vader mij nooit meer wilde zien, wilde ik niet lopen. Inmiddels zijn mijn ouders overleden. Hoewel mijn familie niet met mij gebroken heeft, voel ik mij een buitenstaander. Zeker sinds ik in 2014 mijn levensverhaal in boekvorm uitgaf, onder de titel Ongelofelijk. Daarin vertel ik hoe ik van priester atheïst werd. Een zus suggereerde dat ik met het boek mijn vader had verloochend, een broer zei wel geweten te hebben dat ik 'gekke dingen' deed. Dan maar gek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden