ColumnArie Elshout

De weerklank die Harris vond met haar speech, bewees dat Amerika nog kan inspireren

De Amerikaanse democratie mag deze verkiezingen op de rand van een zenuwinzinking hebben gebalanceerd, zij was wel springlevend. Er gingen meer kiezers naar de stembus dan ooit, het tellen van de stemmen leidde tot dagenlange spanning en heftige stemmingswisselingen, een zittende president werd gewogen en weggestuurd, de hele wereld leefde mee. Heerlijk.

Democratie als hartstocht en show – waar elders kom je dat in die mate tegen?

Zo kenden we Amerika weer. Eerder schreef ik dat het land onder Trump was ontspoord. Het is al lang diep verdeeld en verdeeld zal het waarschijnlijk blijven. Dit meen ik nog steeds, maar door de intensiteit waarmee de Amerikanen hun democratie beleefden, besefte ik weer hoezeer ik ondanks alles verknocht ben aan dit land. Maar o, o, o, wat is het een ingewikkelde geliefde.

Als natie is zij nog jong en druistig. Afkomstig uit de statische, feodaal-aristocratische standenmaatschappijen in Europa werkte zij aan de overkant van de oceaan aan een nieuwe wereld. De weg naar een beter leven lag er open voor iedereen. Er was een rusteloze, geestdriftige, koortsachtige drang naar fortuin, tegelijk met een aanhoudende vage angst de kortste weg naar het succes te missen, aldus schrijver Peter Carey. Dat maakte de Amerikaanse natie ongedurig. Maar haar ongedurigheid, haar dynamiek, hebben ons veel gebracht.

Zo kwam zij met een geheel eigen toevoeging aan schepping en evolutie in de vorm van een slimme alleskunner die met onze hand is vergroeid tot een nieuw lichaamsdeel. Zij maakte van de filmzaal ‘een kapel van de fantasie’ (dixit schrijver Jay McInerney), met droomwerelden en beelden die zich voor altijd in ons hoofd hebben genesteld. In ons hart liggen de herinneringen besloten aan haar rol als bevrijder en leider met inspirerende teksten.

Maar de Amerikaanse geliefde doet niet alleen maar goed. Haar innerlijk is net als bij iedereen een wildernis waarin ook gevoelens van angst, agressie, wraak en nijd woekeren. En net als iedereen probeert zij die oerdriften te onderdrukken, maar niet altijd. Anders dan Europa gelooft ze nog in de doodstraf, in de staat als beul en wreker, in het oudtestamentische oog om oog, tand om tand. En soms vergeet ze zichzelf als ze zich bedreigd voelt en haar tomeloze dadendrang juist leidt tot rampen, in binnen- en buitenland. Zij verandert dan in een fatale liefde met een hang naar exces.

Zoals onder Trumps buitensporige presidentschap. Met hem toonde de Amerikaanse natie haar lelijke gezicht, deed ze ons griezelen. Zelfs na zijn verlies houdt dit niet op. Trump poseert als de man die niet verloren heeft maar bestolen is. Met deze dolkstootlegende wil hij een heipaal slaan onder zijn verzakkende ego en een opstap creëren naar een tegenaanval, nu of in 2024. Hij injecteert zijn kiezers met een zware dosis rancune om het klimaat daarvoor te scheppen. Als reactie vallen beladen woorden als ‘burgeroorlog’ en ‘coup’. Kennelijk houdt mijn Amerikaanse geliefde de relatie graag spannend.

Maar alsjeblieft: hou het hoofd koel. Geef niet te snel toe aan demediareflex altijd naar het ergste punt toe te redeneren; voeg aan het virulente complotdenken geen linkse varianten toe. Het is hoogst onwaarschijnlijk dat de Republikeinen de overwinning van Joe Biden ongedaan kunnen maken, schrijft The New York Times in een kalm stuk. Het kan nog chaotisch en nerveus genoeg worden, maar de geraadpleegde kiesrechtexperts geloven niet dat de Republikeinen nog veel kunnen. ‘Te veel onwaarschijnlijke dingen moeten er gebeuren in te veel staten waar Biden aan kop gaat met te veel stemmen.’

Als de Democraat wordt beëdigd in januari krijgt hij het moeilijk in zijn verdeelde land, Trump laat zich niet snel wegpoetsen, maar de Amerikaanse democratie zal hebben aangetoond dat ze nog steeds ondanks alle zenuwaanvallen het vermogen tot correctie en verandering bezit en dat de wetten en regels, de checks and balances werken. Gelukkig.

Je verliest niet graag datgene waarin je altijd hebt geloofd. Of, zoals Truman Capote ooit zei: de dood van een droom is niet minder droevig dan de dood zelf. De weerklank die Kamala Harris vond met haar speech, bewees dat Amerika nog steeds kan inspireren.

Arie Elshout is journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden