ColumnLoes Reijmer

De VVD leeft in een meritocratisch vacuüm, waar alleen ‘keihard knokken’ de doorslag geeft

Het was een feestje dat geen feestje genoemd mocht worden. De sfeer was goed, er werd gelachen en gesproken over ‘de strijd’ en ‘het vuur in ons’. De krultangkwistige visagisten van Op1 hadden hun werk weer goed gedaan – ik kijk elke avond jaloers naar de volumineuze glamour daar aan tafel, denkend aan alle keren dat ik vloekend in de badkamer stond met knisperend haar dat naar houtkachel begon te ruiken.

Bij de talkshow waren de nummers twee tot en met vijf van de VVD-kandidatenlijst voor de komende Tweede Kamerverkiezingen te gast. En dat zijn toevallig allemaal vrouwen. Hadden ze al gezegd dat het toeval was? Oké, nog een keer dan: echt heel toevallig. ‘Ik wil gevraagd worden omdat ik ergens goed in ben’, trapte Tamara van Ark, minister voor Medische Zorg en Sport en nummer twee op de lijst, nog maar eens een open deur in. ‘Niet vanwege het simpele feit dat ik een vrouw ben.’

Het optreden was een spektakel der cognitieve dissonantie. De vier vrouwen waren uitgenodigd om te praten over dat het best opmerkelijk was, vier vrouwen in de top van een partij die vier jaar geleden nog niet voldoende vrouwelijke kwaliteit kon vinden voor het kabinet – dat beweerde premier Rutte destijds althans. De vier vrouwen hadden volmondig ja gezegd op de uitnodiging van de talkshow, maar vonden het zelf dus he-le-maal niet opmerkelijk.

Veel verbazing wekte het niet. Eigenlijk was het een heel toonvast verhaal voor de VVD. Dit is de partij van ‘jezelf invechten’, ‘knokken’ en ‘zélf doen’, kleuterjargon waarbij het altijd lijkt alsof Erica Terpstra plotseling in je oor staat te schreeuwen. Het klinkt natuurlijk ook lekker, dat heilige geloof in de zelfredzame mens, gestript van alle omstandigheden. Louter kiezen op kwaliteit, wat kan daartegen zijn?

Nou, dat we daar nauwelijks toe in staat zijn, om te beginnen. Dat er veelal wordt gekozen voor mensen die voldoen aan het beeld dat we hebben bij een bepaalde functie, in het geval van de VVD lange tijd een witte man in een donkergrijs pak met een voorkeur voor lilakleurige stropdassen, bijvoorbeeld. Dat kwaliteit als enige criterium er wonderlijk genoeg toe leidde dat Halbe Zijlstra zonder diplomatieke ervaring werd benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken. En dat Stef Blok hem opvolgde toen hij moest vertrekken om de datsja-leugen, waarbij moet worden opgemerkt dat Blok óók geen buitenlandervaring had (en vrijwel direct in de problemen kwam door Suriname een ‘failed state’ te noemen).

Over die intrigerende invulling van het begrip kwaliteit had ik de VVD-vrouwen best graag willen horen. Ik had ze ook graag willen horen over de vernederingen en intimidatie die vrouwelijke politici wereldwijd moeten doorstaan. De verkrachtingsfantasieën die ze ontvangen in hun inbox, de bedreigingen via sociale media. En dat het, gezien die omstandigheden, best heuglijk is dat deze vier vrouwen ervoor kiezen een prominente plek in te nemen bij de grootste partij van Nederland.

Maar nee, bij de VVD tellen de omstandigheden niet. De partij leeft in een meritocratisch vacuüm waar alleen ‘keihard knokken’ de doorslag geeft, ongeacht gender, klasse of etnische achtergrond. Iedereen die de documentaireserie Klassen kijkt, over de perspectieven van kinderen die opgroeien in laagopgeleide gezinnen in Amsterdam-Noord, weet dat het je reinste kolder is. De kans dat de pientere Anyssa ooit op de kandidatenlijst van de VVD belandt is aanmerkelijk kleiner dan wanneer ze was geboren als dochter van een partijprominent, zoals in het geval van Sophie Hermans, nummer drie op de lijst. Dat doet niets af aan de kwaliteiten van die laatste, maar des te meer aan de ideologie waarop de partij is gestoeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden