Verslaggeverscolumn in Utrecht

De vuilnisman krijgt meer last van de burger dan van zijn loon

We gaan kerstbomen rapen. Als ik me vrijdagochtend om kwart over zeven bij de stadsreiniging meld bij Erik van den Hoek, teamchef inzameling, krijg ik schoenen met stalen neuzen en een fluorescerende jas.

Deze dagen liggen er ruim 50 duizend kerstbomen langs de straten van Utrecht, volgens de mensen die ze moeten opruimen. Ik rijd een halve dag mee met de beladers (hier zegt niemand vuilnisman) en mag ook even achter op de rechter treeplank van de afvalwagen, die de kerstbomen als een hongerig monster weg zal kauwen. Links staat Shaquille Ernst (21). Oudere mensen zwaaien. Jongeren op de fiets kijken boos omdat ze er niet langs kunnen.

Mensen laten ijskoud ballen in een afgedankte boom hangen. Je hebt zo een scherf in je oog. Op Shaquilles hand is Life goes on getatoeëerd – een zeer eenzame jeugd, vertelt hij later, als we kibbeling gaan eten.

Jack (links) en Joey. Beeld Margriet Oostveen

De jaarlijkse montere kerstbomenbrief van de gemeente lag al in de bus toen de ballen nog hingen, met ophaaldata, plus alternatieve dagen, wanneer dit de drukbezette burger wellicht beter zou schikken. Utrecht, met GroenLinks stevig in het college, is wat betreft het aanharken van de publieke ruimte nog wat verwender dan gemiddeld Nederland. En dit tegen ongeveer de laagste afvalstoffenheffing van de grote steden.

Ik gooi lichte fijnsparren in de wagen, Shaquille neemt de zware Nordmans. Hij is kickbokser en tilt kerstbomen als veertjes. Net als Joey van der Veer (21), semiprof, die intussen even opwarmt bij chauffeur Jack Butter (45). Jack was zijn halve leven glazenwasser, maar het aantal ramen dat hij per uur van zijn baas moest schoonmaken steeg de laatste jaren zo hard, dat Jack een nekhernia kreeg.

Alle afvalwagens hebben een iPad met hun route, een gele lijn door de stad die grijs wordt zodra de afvalauto er is geweest. De chauffeurs en beladers ervaren dit niet als controle maar juist als bescherming, tegen de burgers, die steeds vaker gingen bellen of appen om hun de schuld geven, terwijl iemand anders na hun komst alweer vuil op straat heeft gegooid. 

Tegenover teamchef Erik op het kantoortje behandelt Ghizlan Ghoudan alle klachten over vuilnis die Utrechters bij de gemeente deponeren: ‘Sinds je daarvoor de anonieme gemeenteapp ‘Slim Melden’ kan gebruiken zijn mensen alleen maar méér gaan klagen.’ 

Erik en Ghizlan. Beeld Margriet Oostveen

Wat nu bijvoorbeeld veel voorkomt: iemand is vergeten zijn kerstboom op tijd aan de straat te leggen, ziet de ophaalwagen langskomen, legt de boom vlak daarna op straat en doet dan een melding: ‘ze’ hebben mijn boom niet opgehaald. Tuinen ze dus niet in (maar wordt toch opgehaald wegens brandgevaar).

Waar je te veel voor de mensen regelt voelt niemand zich meer zelf verantwoordelijk, zegt Erik. ‘Dat zie je helaas ook wel rond het afvalbeleid van GroenLinks.’

‘Hier rechts, pik’, zegt Joey goeiig tegen Jack, die een beetje nerveus aan het worden is: we rijden in Leidsche Rijn, over dure nieuwe hofjes waar mensen eigen elektrische auto-opladers van het merk Tesla aan hun garage hebben hangen. Sommigen komen hun huis uit om er met strenge gezichten op toe te zien of Jack tijdens een moeilijke manoeuvre achteruit niets kapot rijdt.

Soms met de ballen er nog aan. Beeld Margriet Oostveen

Een chauffeur-belader verdient zo’n 2.100 euro bruto per maand. Beladers van Joey’s leeftijd minder dan 1.700 bruto – minimum loon. Daar klagen ze niet over. Wel over alle boze blikken en dat mensen altijd denken dat je wat op je geweten hebt. ‘Maar hun weten niet dat je voor dit werk een VOG nodig hebt’, zegt Joey. Een Verklaring Omtrent het Gedrag.

Teamchef Erik kent de problemen, schulden, laaggeletterdheid en helpt zijn jongens in vaste dienst met grote bevlogenheid om dóór te leren op kosten van de gemeente (‘En dan durven ze je pas om opslag te vragen.’)

In de cabine wordt het na de hofjes weer gezellig. Joey zwaait naar mooie meisjes buiten (‘Ik ben toch vrijgezel’) en roept een stratenmaker die hij kent: ‘Jordi! Ouwe lampenkap!’

Op kantoor delen Erik en Ghizlan de stad grofweg in drieën in. ‘De afstandelijke buurten’: waar je over het (grof)vuil blijft struikelen, omdat niemand zich om de ruimte tussen hoge flats bekommert – het wordt omlaag gegooid: Overvecht, Kanaleneiland. De ‘kritische buurten’: waar hoogopgeleiden je ‘hele fotoreportages’ sturen ‘over een stukje plastic dat uit een vuilniswagen is gewaaid’. Utrecht-Oost. En de oude volkswijken, zoals Zuilen. Waar ze op hete dagen nog een blikje fris of een ijsje aanbieden en altijd hun duim naar de afvalwagen opsteken.

‘Ik herhaal’, zei Erik: ‘Steek nou eens een duim op.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden