Commentaar Polarisatie

De vruchten van de globalisering moeten eerlijker verdeeld worden

Willem-Alexander tijdens zijn kersttoespraak.

De Nederlandse norm is dat we oog hebben voor elkaar en het gedeelde belang’, zei koning Willem-Alexander in zijn kersttoespraak. ‘Deze norm mogen we nooit laten vervagen.’ De koning blikte terug op een jaar van een polarisatie, met het onwaardige vertoon van racisme rond Zwarte Piet als dieptepunt.

Zijn zorgen zijn terecht. Op maatschappelijke consensus is een succesvolle samenleving gebouwd. Toch is het niet voldoende om zich zorgen te maken. Politici en andere autoriteiten moeten zich afvragen waar die polarisatie vandaan komt, en wat zij kunnen doen om haar te temmen. Polarisatie ontstaat als een deel van de bevolking zich niet meer kan vinden in de maatschappelijke consensus. In de jaren zestig viel links een autoritaire en conservatieve orde aan. Nu komt de aanval van nationalistisch rechts, dat de internationale ordening van de wereld afwijst.

Immigratie is nog altijd de grootste splijtzwam. Maar anders dan populistische partijen beweren heeft de gevestigde orde op dit punt wel degelijk naar hun bezwaren geluisterd. Zij is zelfs bereid mensenrechten met voeten te treden, bijvoorbeeld door een dubieuze deal met Libië, als zij daarmee immigranten kan tegenhouden.

Kritiek op de economische kant van de globalisering is in Nederland altijd vrij zwak geweest, maar heeft het afgelopen jaar duidelijk aan kracht gewonnen. Voorheen lieten Nederlanders zich vrij gemakkelijk overtuigen door het argument dat ‘onze’ concurrentiepositie om ruime concessies voor het bedrijfsleven vroeg. Het rumoer rond de afschaffing van de dividendbelasting liet zien dat deze argumentatie op steeds grotere weerstand stuit.

Ook in Nederland vragen burgers zich af wat de globalisering hen heeft opgeleverd. Terwijl de inkomens van de middenklasse stagneren – weliswaar op een hoog welvaartsniveau – komen de vruchten van de globalisering vooral terecht bij bedrijven en de superrijken. Terecht wordt dat als onrechtvaardig ervaren.

Waar de gevestigde orde op het punt van immigratie naar de onvrede heeft geluisterd, lijkt zij op economisch gebied nog altijd stokdoof. Afgelopen jaar probeerde de ING het salaris van topman Hamers met 50 procent te verhogen, terwijl er al een onderzoek naar het witwasschandaal liep. Premier Rutte wilde de dividendbelasting afschaffen ten gunste van Unilever en Shell. Aan het einde van het jaar werd een klimaatakkoord gepresenteerd dat grote bedrijven ontziet, terwijl voor burgers een lastenverzwaring dreigt.

Of burgers meer gaan betalen, valt nog te bezien. Volgens de regering zullen zij gecompenseerd worden door een belastingverlaging. Maar in een wantrouwig en gepolariseerd klimaat is het gevaarlijk om burgers en bedrijfsleven ongelijk te behandelen. Dat geeft populisten de kans om een noodzakelijke energietransitie te ‘framen’ als een samenspanning van ‘de elite’ tegen ‘het volk’.

De omvang van de polarisatie in Nederland moet niet worden overdreven. Twitter is niet maatgevend voor de publieke opinie. De belangrijkste ‘tegenpartijen’, de PVV en het FvD, zeggen weliswaar namens ‘het volk’ te spreken, maar staan in de laatste peilingen gezamenlijk op 20 procent van de stemmen. Een opstand van ‘gele hesjes’ is in Nederland onwaarschijnlijk.

Niettemin leeft de kritiek op globalisering, in minder radicale en gepolariseerde vorm, ook bij veel andere burgers. Als politieke en economische machthebbers er niet in slagen de vruchten van de globalisering eerlijker te verdelen, dreigen populisten en nationalisten sterker te worden. In dat geval zal het politieke landschap verder versplinteren en wordt Nederland moeilijker bestuurbaar en komt de internationale orde die na 1945 zo’n ongekende vrede en welvaart heeft gebracht, verder in gevaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden