column Loes Reijmer

De vrouw als decoratie van macht, het bestaat nog steeds

Geef mensen een internetverbinding en ze beginnen pardoes vrouwen op aantrekkelijkheid te raten. Ene Mark Zuckerberg bouwde in 2003 op zijn studentenkamertje FaceMash, een site waarop bezoekers steeds uit twee portretten mochten kiezen: welke Harvard-studente vonden ze het lekkerst? In de eerste vier uur dat de site live stond, werden al 22 duizend foto’s beoordeeld.

U weet het inmiddels: internet haalt het beste in de mens naar boven. Maar dat dit ook geldt voor de boven ons gestelden, degenen die met elkaar moeten discussiëren over gewichtige zaken, de wereld bijvoorbeeld, blijft toch verbazen.

De Franse president Macron en de Braziliaanse president Bolsonaro hadden mot op de G7-top in Biarritz. Het ging over bosbranden, geld en soevereiniteit, tot de Braziliaan de kwestie online van verdieping voorzag. Een fan plaatste op Facebook een meme met foto’s van de vrouwen van beide presidenten, de 66-jarige Brigitte Macron en de 37-jarige Michelle Bolsonaro. ‘Begrijpen jullie nu waarom Macron het gemunt heeft op Bolsonaro?’, stond erbij. ‘Verneder de man niet zo, haha’, reageerde de extreem-rechtse president. ‘Uiterst respectloos en treurig’, zei het Franse staatshoofd vervolgens op een persconferentie.

Terwijl het Amazonegebied verder afbrandde, kauwde ik nog even op de woorden van Macron. Natuurlijk is het dieptriest dat wereldleiders zich verlagen tot een WK piemelzwaaien. Dat ‘respectloos’ klinkt in eerste instantie ook helemaal raak, een kéúrige man als Macron weet immers dat je geen nare dingen mag zeggen over het voorkomen van vrouwen. En toch klopte er iets niet.

Brigitte Macron werd niet lelijk of oud genoemd. Dat moesten we natuurlijk wel tussen de regels door lezen – memes zijn er om impliciete boodschappen over te brengen. Goede verstaanders weten dan wat er wordt bedoeld, maar eenmaal geconfronteerd met de uitlating kan de boodschapper de armen in de lucht gooien en dingen zeggen als: ‘Ik zie de kikker als een energiek stripfiguur dat staat voor een positieve campagne-energie’ (aldus Thierry Baudet toen hij een foto van alt-rightsymbool Pepe the Frog retweette).

Met dat ‘respectloos’ gaf Macron er blijk van ook tussen de regels door te kunnen lezen, dat hij de taal van de presidentiële macho verstaat, iemand die maar twee foto’s van vrouwen nodig heeft om orde te zien. Dat is allemaal niet zo gek, want in zo’n wereld leven we – Zuckerberg zette zijn programmeertalent aanvankelijk ook in om zijn medestudentes in te schalen. Maar ik kan me voorstellen dat een progressief man als Macron het graag anders zou willen.

Wat een gemiste kans dat hij zich niet richtte op het expliciete deel van de boodschap: het idee dat het vernederend is om een minder mooie vrouw te hebben, dat zoiets zelfs politieke betekenis zou hebben. De vrouw als decoratie van macht, ook nu nog. 

Waar zagen we dat eerder? In 2016 retweette Donald Trump een meme met een foto van zijn vrouw Melania naast een oncharmante van Heidi Cruz, de vrouw van tegenstrever Ted Cruz. ‘Een foto zegt meer dan duizend woorden’, stond er in grote witte letters bij. In het boek Tegen de vrouwen beschrijft socioloog Abram de Swaan het machismo dat hierachter schuilgaat: ‘De hoofdprijs is niet de vrouw, maar het ontzag van andere mannen.’ 

Foto-vernederen is overigens niet louter een rechtse hobby. De progressieve mens verkneukelde zich deze week om een foto waarop Melania de Canadese premier Trudeau hartstochtelijk lijkt te zoenen, terwijl haar echtgenoot bedrukt naar beneden kijkt. Trump als cocu, de bedrogen man – het is maar waar je politieke hoop uit put.

Wel een verschil tussen links en rechts: het feit dat macho’s als Trump en Bolsonaro hun echtgenotes vooral als decoratie zien – met een baarmoeder, heel belangrijk – heeft echte gevolgen voor vrouwen in de landen die ze besturen. Slachtoffers van verkrachting worden niet geloofd omdat ze te lelijk zouden zijn, het recht op abortus ingeperkt. Soms zegt een foto meer dan duizend woorden. Maar de reactie erop ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden