COLUMNKustaw Bessems

De vrijheid van meningsuiting garandeert geen podium en geen publiek

null Beeld

Woorden zijn wapens en strijdperk tegelijk. Wie de betekenis bepaalt, heeft al half gewonnen.

Zo’n krachtmeting is nu bezig over de termen racisme en vrijheid van meningsuiting. Met als voorlopig hoogtepunt dat Volkskrant-columnist Max Pam aangifte wegens belediging heeft gedaan tegen Sybren Kooistra, oud-Volkskrant-redacteur en campagnestrateeg.

Pam had in een column over het racismedebat een pleidooi gehouden tegen de eis om empathisch te zijn en voor een rationelere wederkerigheid. Daarin ook de suggestie dat antiracisten standbeelden omtrekken omdat hun empathie ze agressiever maakt en een citaat van een auteur die stelt dat Hitler ‘zwom in de empathische argumenten’.

‘Uw doorsnee racistische column in de Volkskrant van vandaag komt van Max Pam’, twitterde Kooistra. Die vindt dat er vaker racistische stukken in de krant verschijnen en roept de hoofdredactie weleens op om columnisten de laan uit te sturen.

Hoofdredacteur Pieter Klok schreef over de kwestie: ‘Er staan geen racistische columns in de Volkskrant, tenzij je er een andere definitie van racisme op na houdt dan de Van Dale.’ En: ‘Prima om een debat te hebben over wat racisme precies is, maar daarbij moet wel voor ogen worden gehouden dat racisme een strafbaar feit is.’ Een column zonder uitgebreide onderbouwing tot racistisch bestempelen is volgens Klok ‘een poging de vrijheid van meningsuiting van een ander te beperken’.

Nu ontdek ik in Pams columns ook niets racistisch, maar volgens mij kun je niet zeggen: debatteer over de betekenis van racisme, zolang je je maar aan de definitie houdt. Antiracismeactivisten proberen die juist te veranderen. En met een goede reden: om niet alleen het uitdrukkelijke idee van rassensuperioriteit te bestrijden, maar eindelijk ook alle – deels onbewuste – mechanismen van uitsluiting en marginalisering. Ze boeken daarmee successen.

En ligt Pams vrijheid van meningsuiting werkelijk onder vuur? Een vergelijkbare vrees klonk toen bedrijven onlangs gehoor gaven aan oproepen om niet meer te adverteren rond het tv-programma Veronica Inside, nadat Johan Derksen een Zwarte Piet-grap had gemaakt over de muzikant Akwasi. En toen deze zomer opiniemakers een manifest tekenden waarin staat dat ‘radicale groepen die racisme zeggen te willen bestrijden anderen het recht op het geven van hun mening willen ontnemen’.

Ik ben radicaal voorvechter van een zo groot mogelijke uitingsvrijheid. We moeten ons verzetten wanneer die in het geding komt door staatsdwang, intimidatie of geweld. Maar een ander beschuldigen van racisme, terecht of onterecht, valt daar niet onder. Sterker, die vrijheid ís er om zulke controversiële uitingen te beschermen. En Pam staat trouwens gewoon nog op de opiniepagina.

Oké, stel dat een activist mij uit de krant wil en de hoofdredactie houdt de rug ineens minder recht. Dan ben ik een podium kwijt. Maar ik kan een YouTube-kanaal beginnen. Of mensen mijn standpunten toebrullen vanaf een zeepkistje. Er bestaat geen recht op een column. Of op een salaris van zes ton voor een babbelprogramma, jammer genoeg. De vrijheid van meningsuiting garandeert geen podium en geen publiek.

Wie anders pretendeert, doet net zoiets als de antiracismebeweging: de ander in de verdediging dringen met een opgerekt begrip. Niemand wil tenslotte te boek staan als vrijheidshater.

Die ruime definities mogen effectief zijn, ze zijn ook riskant. Niet alleen voor wie onheus wordt bejegend, ook voor de afzender. In de jaren tachtig en negentig werd zo losjes met het predicaat racisme gesmeten dat het alle zeggingskracht verloor en de afgelopen twintig jaar vooral ongunstig afstraalde op wie het gebruikte, hoe gefundeerd ook.

Pams aangifte, bedreigt die eigenlijk niet de vrijheid van meningsuiting? Een aangifte nog niet. En gelukkig lijkt ze kansloos. Maar mocht het onverhoopt tot vervolging komen, dan verdient Kooistra alle steun in zijn vrijheid om stukken van Pam zo vaak racistisch te noemen als hij wil.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook

Te veel empathie kan tot grote ongelukken leiden
Volgens de Canadees-Amerikaanse psycholoog Paul Bloom zou uit onderzoek blijken dat empathische mensen agressiever zijn. ‘Is dat waar, dan zou dat het zinloos omtrekken van standbeelden door antiracisten en hun volgelingen kunnen verklaren’, schreef Max Pam in deze column.

Ik besloot eens uit te zoeken of je in Nederland iemand zomaar een racist mag noemen
Max Pam heeft zich altijd voorgenomen dat hij een beschuldiging van racisme niet zomaar zal ­laten passeren. In deze column maakte hij bekend dat hij daarom aangifte had gedaan tegen Sybren Kooistra, een freelance campagnestrateeg die eerder als journalist voor de Volkskrant werkte en daarna voor GroenLinks.

Wanneer je gebruikmaakt van het recht op vrijheid van meningsuiting, moet je leven met tegenspraak
Sybren Kooistra reageerde op Pams aangifte door zijn beschuldiging te herhalen: ‘Als je als columnist niet wil horen dat je columns racistisch zijn, moet je geen aangifte doen maar stoppen met het schrijven van racistische columns.’

Een column zonder onderbouwing racistisch noemen is vooral een aanval op de vrijheid van meningsuiting
De krant heeft de plicht om aan de officiële definitie van racisme vast te houden, schreef hoofdredacteur Pieter Klok naar aanleiding van het geschil tussen Pam en Kooistra.

Openheid overwint de onderduik
Vrijheid van meningsuiting is makkelijk te bieden voor opvattingen die iedereen toejuicht of waar men massaal de schouders over ophaalt. Haar waarde bewijst zij pas als ideeën afschrikwekkend zijn en impopulair, schreef Kustaw Bessems eerder in dit essay.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden