Commentaar

De vraag wie de eigenaar is van roofkunst zou nu wel beantwoord moeten zijn

België erkent dat het niets te zeggen heeft over kunst die in Congo is gestolen. Wie volgt?

Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, België. Beeld Arterra/Universal Images Group v
Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, België.Beeld Arterra/Universal Images Group v

Al decennia dringen voormalige koloniën bij hun vroegere kolonisatoren aan op de teruggave van (kunst-) voorwerpen die in het verleden zijn geroofd – of voor een habbekrats zijn verworven. De huidige bezitters, meestal etnografische musea, stelden zich tot voor kort nogal formalistisch op: áls ze al stukken hadden wíllen restitueren, móchten ze dat niet omdat de staat er de eigenaar van was.

De staat, op zijn beurt gesouffleerd door de betrokken musea, hield de boot af met ogenschijnlijk eerbare argumenten: Europese musea zouden beter zijn toegerust voor de conservering van de kunstvoorwerpen dan musea in de landen van herkomst (gesteld dat die musea er überhaupt waren). En in Europa zouden meer mensen van dit werelderfgoed kunnen genieten dan in Afrika of Azië. Een ander argument werd doorgaans wat meer omfloerst geformuleerd: in de landen van herkomst zouden de stukken eerder aan handelaren ten prooi vallen.

In enkele jaren tijd hebben de opvattingen over roofkunst een opmerkelijke verandering ondergaan. Eerst werd gesproken over het afstaan in bruikleen van roofkunst, over de ‘forensische’ inventarisatie van de etnografische collecties in Europa, over een ruimhartige formulering van de voorwaarden voor restitutie en over Europese steun bij de bouw van etnografische musea in de landen van herkomst. Maar nog steeds werden ook de vroegere koloniën inspanningsverplichtingen opgelegd: zíj moesten een aanvraag voor teruggave bij de huidige bezitter indienen, en zíj moesten aantonen goed voor de betreffende objecten te kunnen zorgen.

De Belgische regering heeft de procedures nu aanzienlijk vereenvoudigd: alle kunstvoorwerpen – in dit geval afkomstig uit Congo – waarvan mag worden aangenomen dat ze in de koloniale tijd zijn geroofd, worden weer bezit van het land van herkomst, ook als ze fysiek (vooralsnog) in België blijven. In de kern komt dit besluit overeen met het advies over roofkunst dat de commissie- Gonçalves vorig najaar op verzoek van de Nederlandse regering heeft uitgebracht: dat roofkunst onvoorwaardelijk moet worden gerestitueerd, en dat de huidige bezitter daar geen aanvullende voorwaarden aan mag verbinden. Met de vastlegging van dit principe zijn de discussies over de omgang met roofkunst niet meteen beslecht. Maar de vraag wie de rechtmatige eigenaar is, zou nu wel beantwoord moeten zijn.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden