OPINIEThe Big Picture

De VN zijn (gelukkig) meer dan de Veiligheidsraad

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

VN-chef Guterres pleitte hartstochtelijk voor actie: de ‘bestaansreden van de VN zelf’ stond op het spel. Zijn oproep viel in dorre aarde. Beeld EPA

Nu van alle naties de veiligheid wordt bedreigd, schittert één lichaam door afwezigheid: de Veiligheidsraad van de Verenigde ­Naties. Wat sommigen zien als het embryo van een toekomstige wereldregering, is nergens te bekennen nu de coronacrisis meer dan ooit noopt tot mondiale samenwerking.

Pas 9 april, tien weken nadat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) alarm had geslagen, hield de raad een zitting over covid-19. Onderwerp: moeten we überhaupt iets doen? VN-chef Guterres pleitte hartstochtelijk voor actie: de ‘bestaansreden van de VN zelf’ stond op het spel. Zijn oproep viel in dorre aarde. China, een van de grootmachten met vetorecht, wilde niks weten van VN-bemoeienis.

Hebben de VN daarmee hun onmacht bewezen, of zelfs hun overbodigheid? Nee, volstrekt niet. ‘De VN’, dat is soms wel, maar vaker níét hetzelfde als de Veiligheidsraad. Meestal staat het voor de organisatie met een secretaris-generaal, een staf, een hoofdkwartier in New York en een boeket aan min of meer zelfstandige VN-lichamen, van Unicef tot de WHO, met kantoren en veldposten wereldwijd.

Daartoe behoren ook vredesmachten, waarover we meestal alleen lezen als er iets fout gaat. Twintig jaar geleden was ik op de Golanvlakte, waar sinds het bestand van 1973 tussen Israël en Syrië een vredesmacht opereerde, Undof. In de doodstille bufferzone stond een observatiepost, een houten hokje op palen. Een jonge man klom de ladder af. Hij stelde zich voor als VN-soldaat Happenhofer, Oostenrijker. Zijn taak: waarnemen.

Wat nam hij waar?

Een paar heuvels, een enkele bergtop in de verte. Een blauwe hemel met wat wolkjes. Verder? VN-soldaat Happenhofer wreef zich over de ongeschoren wangen. Af en toe een kudde schapen. Wilde zwijnen, soms. Wolven schenen er ook te zijn, maar waargenomen had hij die nog niet. Zo zat hij daar op zijn stoel in dat hokje, twaalf uur per dag, week in, week uit. Zijn dagen vulde hij met het schrijven van brieven aan familie en vrienden. En boeken lezen, voor zover het waarnemen het toeliet.

Maar gebeurde er dan nooit iets?

‘Nee, er gebeurt nooit iets’, zei Happenhofer. Hij glimlachte, triomfantelijk bijna. ‘Maar dat is precies waarom we hier zitten. Opdat er niets gebeurt.’

Kernachtiger kon het belang van VN-vredesmachten niet worden verwoord. Undof bestaat nog altijd. Nooit van gehoord? Mooi zo.

Zeker, soms trekken VN-interventies meer aandacht. Als ze jammerlijk mislukken, zoals in Bosnië, of als ze helemaal niet plaatsvinden. In Rwanda werd een volk uitgemoord, terwijl de Veiligheidsraad vooral bezig was ervoor te zorgen dat niemand in de zaal het woord ‘genocide’ uitsprak. Syrië ging kapot, terwijl de VN acht jaar lang aan een lege tafel in Genève zaten te wachten tot men kwam onderhandelen over vrede.

Effectieve actie vindt vaak plaats buiten de VN om, door coalities van vastbesloten landen. Zo is het Strafhof opgericht, zo werden landmijnen uitgebannen, zo kan de G20 soms nuttig zijn en zo werd maandag een multilateraal fonds met 8 miljard dollar uit de grond gestampt voor onderzoek naar een coronavaccin.

Of de Veiligheidsraad iets zinvols doet, hangt per ­definitie af van politieke wil en die ontbreekt maar al te vaak bij minstens een van de vijf permanente leden. Dus ja, de VN zijn een nuttige instelling. Maar de Veiligheidsraad is veelal eerder een hindermacht dan de ­belichaming van de bestaansreden van de VN. Misschien moeten we er daarom niet al te veel van ­verwachten, dan raken we ook niet teleurgesteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden