ColumnIbtihal Jadib

De veronderstelling dat de islam slechts een inhaalslag moet maken is simplistisch en onjuist

Beeld Aisha Zeijpveld

Een paar weken geleden werden lezers in de Volkskrant getrakteerd op een interview met Maarten Boudry, een Vlaamse wetenschapsfilosoof. Hij vertelde over zijn opvoeding die was doordrenkt met witte schuld; alles was te wijten aan ‘de bange, blanke man’, terwijl ‘nobele en exotische’ minderheden enkel goede intenties konden hebben. Inmiddels is Boudry volwassen geworden en van mening veranderd: die blanke man valt toch wel mee en de islam heeft, bij nader inzien, een groot probleem. Dat wilde Boudry graag met ons delen. De nieuwswaarde van zijn mededelingen werd mij niet duidelijk, mogelijk had dat te maken met het feit dat kreten over de islam zo lekker wegklikken. Met wetenschap of filosofie had zijn verhaal in elk geval niets van doen, want daaraan maakte Boudry geen woord vuil.

Waardeloze analyses van de islam zullen ons weinig verder helpen met de vraag hoe we moeten omgaan met islamitisch fundamentalisme. Volgens Boudry is het een kwestie van een achterstand inlopen die de islamitische wereld heeft op de westerse. Het christendom heeft immers ook intolerante denkbeelden en barbaarse straffen in huis, maar die kinderziektes heeft de Verlichting eruit weten te masseren. (De aanhoudende rooms-katholieke aversie tegen homo’s, abortus en anticonceptie moeten we maar even buiten beschouwing laten.)

Boudry’s veronderstelling dat de islam slechts een inhaalslag moet maken is simplistisch en onjuist. Ik vind het prima als zogenaamde wetenschappers kritiek hebben op de islam, ook ik maak me zorgen om de religie die ik de mijne noem, maar kom alsjeblieft met iets zinnigs.

Om te begrijpen wat er op dit moment aan de hand is met de islam zijn mensen als Shadi Hamid en Nasr Abu Zayd zinvoller. Abu Zayd was een Egyptische hoogleraar die onder meer aan de Leidse universiteit heeft gedoceerd waar hij de Cleveringa-leerstoel bekleedde. Over de politieke islam merkte hij op dat de geschiedenis van deze religie volstrekt anders is dan die van het christendom. Daar waar het christendom ontstond in het Romeinse rijk dat een gevestigde staatsstructuur en rechtsstelsel had, begon de islam in een ongedefinieerde samenleving zonder staatsinrichting. Mekka werd bewoond door conflicterende stammen die voortdurend met elkaar vochten om water, land en handelsposten. Toen de Koran werd geopenbaard was dit de enige bron op grond waarvan de samenleving werd georganiseerd. De verwevenheid van de islam met politiek krijg je er nu dus niet uit met een simpele inhaalslag. Shadi Hamid stelt dit ook vast in zijn boek Islamic exceptionalism waarin hij de ontwikkelingen beschrijft in Tunesië en Egypte sinds de Arabische Lente.

Dichter bij huis hebben de problemen met de islam vooral een sociaal karakter. De politieke islam zal hier niet snel voet aan de grond krijgen want, laten we eerlijk zijn, bestuurlijk talent is onder moslims dun gezaaid. Maar de groeiende conservatieve stroming onder Nederlandse moslims roept wel vragen op. De generatie van mijn ouders was veel liberaler dan de huidige. Jonge Marokkaanse Nederlanders bestempelen hun ouders als onwetend en stellen ‘de ware islam’ te hebben gevonden. Meisjes hebben thuis geen ruzie meer omdat hun rokje te kort is, maar juist te lang. Ik geloof echter niet dat de populariteit van de conservatieve islam te maken heeft met religie. Het is eerder een identiteitskwestie. Als je nooit een echte Nederlander kunt worden maar ook allang geen echte Marokkaan meer bent, staat enkel de islam nog met open armen te wachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden