Column

De vergeten Sovjet-soldaten op het Ereveld

 Dankzij Remco Reiding weten we dat Arsen Asanisjvili bij de A28 rust.

Het graf van Georgische soldaat Arsen Asanisjvili in Leusden. Beeld null
Het graf van Georgische soldaat Arsen Asanisjvili in Leusden.

Het zou kunnen dat u op 6 mei even niets wilt lezen over de jaren 1940-1945. Laten we daarom feestelijk beginnen in 2007. In dat jaar reed ik in Georgië langs de Zwarte Zee toen ik ineens een nagebouwde Hollandse molen zag opdoemen. Met geprikkelde nieuwsgierigheid zette ik de auto aan de kant, passeerde een bordkartonnen Zeeuws meisje en belandde midden op een Georgische bruiloft. De niet meer zo nuchtere bruidegom kuste me stevig op mijn wang en reikte me een royaal glas Georgische rode wijn aan. Welkom op mijn bruiloft in Restaurant Texel!

Texel aan de Zwarte Zee: voor al uw evenementen. Op Texel aan de Waddenzee was er geen feest toen daar 800 Georgiërs werden gelegerd onder Duits commando. Deze Georgiërs waren krijgsgevangen genomen aan het oostfront en omgesmeed tot het 822ste Infanteriebataljon Koningin Tamar, vernoemd naar 12de-eeuwse Georgische vorstin. Wie meent dat ze collaborateurs waren, moet weten dat het alternatief voor Kaukasische krijgsgevangenen doorgaans de dood was. In de nacht van 5 op 6 april 1945 kwamen de Georgiërs op Texel in opstand, ten minste 565 stierven er door Duits vuur. In hun thuisland worden ze geëerd tot in de horeca.

Of Georgië ook een Restaurant Beverwijk bezit, heb ik niet kunnen achterhalen. Op 20 april 1945 werden daar 15 Georgiërs uit Tamars bataljon betrapt op wapensmokkel naar het Nederlands verzet. Ze werden dezelfde dag gefusilleerd, verdwenen in een massagraf en werden in 1947 herbegraven op het Russisch Ereveld in Leusden. Nabestaanden kwamen daar nooit, hier hoorde je alleen het geraas van de A28 - tót de twee meter lange Amersfoorter Remco Reiding van het achterhalen van de identiteit van de 865 Sovjet-soldaten op het Ereveld zijn levenswerk maakte.

In Tbilisi belde Reiding aan bij Dali Asanisjvili. Schrijf gerust dat ze schrok van die reus die ze nu 'als een zoon' beschouwt. Dali, een kleine ronde vrouw met grijs gemillimeterd haar, is van 1941, het enige kind van een manicuriste en een kapper, Arsen Asanisjvili. Die kapper wist bij zijn executie in Beverwijk niet dat hij een dochter had, zeven maanden voor haar geboorte was hij gemobiliseerd. Die dochter is nu 73 en nog maar net bekomen van de o zo enge vliegreis. Als zij Graf 102 op het Ereveld met Georgische aarde bestrooit, nemen de emoties alles over.

Later, bij een broodje kroket in Restaurant Oud Leusden, vertelt zij hoe het is om 70 jaar in onzekerheid te verkeren. Ze klampte zich vast aan elk gerucht. Op de markt van Tbilisi vroeg ze veteranen naar Arsen Asanisjvili. In 1976 zei iemand: 'Arsen Asanisjvili? Die woont in Duitsland, je hebt daar halfbroers!' Maar vóór Remco Reiding kon niemand haar vertellen dat Arsen Asanisjvili in Leusden is, nabij de A28, op een veld omgord door door sparren en lariksen.

Remco Reiding ontdekte het graf van de opa van Dali Asanisjvili (L). Beeld null
Remco Reiding ontdekte het graf van de opa van Dali Asanisjvili (L).

Van 198 soldaten heeft Reiding nu nabestaanden gevonden en geïnformeerd over papa's en opa's die nooit thuiskwamen. Gevolg: meer dan honderd genummerde graven zijn nu voorzien van foto's. Liliana Gviniasjvili uit Kaspi, in haar mooiste kleren en behangen met haar kostbaarste sieraden, steekt een kelk mirre aan bij graf 105, met een foto van Anton Gviniasjvili. Opa Anton had een prachtige zangstem, hoort kleindochter al een leven lang. Dat Anton één van die weemoedige liederen zingende Georgiërs was die de jonge Remco Campert in Epe zag passeren (Sir Edmund, 2 mei), dat wíl je gewoon geloven. Twee maanden geleden wisten zijn nabestaanden alleen dat hij in 1941 zingend naar het front was vertrokken. Liliana vertelde het grote nieuws aan haar vader : 'Hij is Nederland, papa!' Antons zoon, die sinds een herseninfarct in een rolstoel zit en niet meer kan spreken, reageerde 'als een Georgische man': er biggelde één grote traan uit zijn linkeroog.

In restaurant Oud Leusden is er voor de nabestaanden eerst tomatensoep. Ik ben op weg naar de auto als Liliana mij naroept: ze moet nog iets vertellen, ze heeft het pas gehoord. De Georgiërs van Beverwijk, die moesten elkaar doodschieten bij een grote kuil. Toen het de beurt was van Anton Gviniasjvili vloog hij de Duitse bevelhebber naar de strot. Anton, de Georgiër die alles zingend deed, die werd opgehangen. We worden er even stil van, maar Remco Reiding betwijfelt het verhaal evenzeer als dat van de zingende Georgiërs in het Epe van Campert.

Dali Asanisjvili komt mij achterna, met een verzoek. 'Weet u, tussen mijn geboorte en mijn vaders dood zitten drie jaar, misschien heb ik toch halfbroers, wilt u opschrijven dat ik ze, als ze bestaan, héél graag wil ontmoeten?'

www.russisch-ereveld.nl

Liliana Gviniasjvili weet nu waar haar opa begraven ligt. Beeld null
Liliana Gviniasjvili weet nu waar haar opa begraven ligt.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden