commentaar alfa- en bèta- en gammawetenschappen

De universiteit: van ‘schatkamer van kennis’ tot huis met meerdere kamers zonder verbindingsdeuren

Alternatieve Opening Academisch jaar op het Gerechtplein in Leiden, 2 september 2019. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Academici uit alle delen van het land grepen de opening van het academisch jaar, afgelopen maandag, aan voor een betoging in Leiden tegen het voornemen van minister Van Engelshoven om geld over te hevelen van de ‘brede’ algemene universiteiten naar de technische universiteiten. Deze bijeenkomst in de open lucht trok beduidend meer belangstelling dan de officiële plechtigheid in de naburige Pieterskerk. Al was het maar omdat academici hun stem niet vaak op straat verheffen.

Een van de sprekers was Rens Bod, hoogleraar Digital Humanities aan de UvA en auteur van het boek Een Wereld vol Patronen, dat is genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs. Hij studeerde natuurkunde & astronomie, letteren en alfa-informatica. ‘Ik heb in de schatkamer van de kennis kunnen dolen’, zei hij eerder in de Volkskrant. ‘Dat geluk is de huidige studenten niet beschoren.’

Daarbij doelde hij niet alleen op het feit dat het bindend studieadvies en het leenstelsel studenten, meer dan in zijn tijd, aan banden leggen. Hij wilde er ook mee zeggen dat een boek als het zijne er zonder de verwevenheid van academische disciplines niet zou zijn geweest. Wetenschap floreert van oudsher bij multidisciplinariteit. Bij kruisbestuiving tussen alfa-, gamma- en bètavakken.

Met de uitbundige groei van de universiteiten is dit wetenschappelijk ideaal toenemend onder druk komen te staan. Bekostiging van onderzoek wordt afhankelijk gemaakt van het verwachte rendement, en daarbij zijn bètadisciplines in het voordeel ten opzichte van de ‘zachte’ wetenschap. Om zich staande te houden in een academische wereld waar huiveringwekkende begrippen als output-financiering, visitatie en valorisatie in zwang zijn geraakt, heeft de zachte wetenschap de trekken van de harde wetenschap aangenomen. In de hoop toch vooral serieus te worden genomen door hun financiers en door de bèta’s.

Daarmee hebben de brede universiteiten niet kunnen verhinderen dat geld van hen naar de technische universiteiten gaat. De scheidslijn tussen de disciplines zal daardoor verder geïnstitutionaliseerd raken. De universiteit ontwikkelt zich van een ‘schatkamer van kennis’ tot een huis met meerdere kamers zonder verbindingsdeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden