Opinie Mark van der Laan

De uil van Minerva is zeker neergedaald, om ons aan te moedigen de ezel terug in zijn hok te stoppen

Als een politicus roept dat hij naar het ‘front’ is geroepen, dan moeten echt alle alarm­bellen afgaan, betoogt Mark van der Laan. 

Thierry Baudet. Beeld ANP

Daar sta je dan, in het stemlokaal, je denkt: het zal zo’n vaart niet lopen. De dag gaat voorbij, je doet je ding en de eerste exitpolls komen binnen. De eerste berichten zijn voorzichtig bezorgd. Het midden verliest en Forum voor Democratie wint. Eerst denk je: ja, natuurlijk pakken ze wat zetels, ze zijn nieuw, hot en happening. Maar bijna 15 procent van de stemmen? Zijn wij in Nederland zo de weg kwijt dat een racistische randfiguur en zijn partij een dusdanig mandaat krijgen? In ons land? Waar mijn grootouders de bezetting hebben meegemaakt, mijn opa moest onderduiken voor de Arbeitseinsatz en mijn oma haar vader gearresteerd zag worden omdat een naam als ‘De Leeuw’ een Joodse klank had? Blijkbaar, wellicht is dit het nieuwe normaal. Wellicht zijn veel FvD-stemmers de huidige partijen zat en brengen ze een proteststem uit, wellicht stemt een deel overtuigd, wie zal het zeggen?

Aan de ene kant is de frustratie met de gevestigde orde begrijpelijk, de Nederlandse politiek is de laatste jaren, in de publieke perceptie, laks geweest met het betrekken van de mensen bij het beslissingsproces. In de publieke sector hebben agenten, ambulancepersoneel, brandweerlieden, verplegers, ­leraren, militairen en anderen te maken gekregen met bezuinigingen, stroeve cao-onderhandelingen, slechte werkcondities. Ouderen in een verzorgingstehuis worden ondanks de volle inzet van het personeel verwaarloosd. Boosheid en frustratie hierover zijn niet meer dan legitiem. De Nederlander die moet rondkomen van het minimumloon heeft het zwaar, de middenklasse heeft moeite met het opbouwen van sociale zekerheid. De reactie uit de politiek: we gaan er allemaal op vooruit, maar niet direct. Logisch dat je dan het vertrouwen verliest in het politieke midden. Maar wat de oplossing is?

Mythisch verleden

Zelf zie ik graag een terugkeer of een vernieuwing van het Rijnlandse model, met zijn sociale markteconomie, waarin ruimte is voor het individu om te excelleren, maar niemand achterblijft door een gebrek aan geld, kennis of macht. Maar is FvD of de PVV daar een antwoord op? Het antwoord is, het zal niet verbazen, nee. Deze partijen bieden een mythisch verleden dat nooit heeft bestaan en oplossingen die geen soelaas bieden, of het land in een duisternis stoppen waarvan het onduidelijk is of we er ooit uit kunnen komen.

Laten we eerlijk zijn, een Nexit is een koortsdroom. ­Nederland heeft een van meest open economieën die gebaat is bij de interne markt van Europa en de handelsverdragen die de EU sluit met andere landen of economische blokken. Wat zijn de alternatieven voor een Nexit? Handelen volgens de WTO-regels of de Zwitserland-optie? Datzelfde geldt wanneer wij met Noorwegen en IJsland in de Europese Economische Ruimte zouden gaan zitten. In de EU blijven, mét alle kopzorgen, maar met stemrecht over Europese onderwerpen, is toch eenvoudiger en uiteindelijk beter?

Omvolking

Er is nog iets, voor mij principieel: hoe gaan wij als Nederlanders, van elke kleur en levensovertuiging, met elkaar om? Is dat met respect, liefde en menselijkheid of willen we een samenleving waar een van de grootste partijen op dit moment dezelfde ideeën verkondigt als de terrorist die in Christchurch twee moskeeën overhoopschoot? Zeg nou zelf, als iemand je op straat aanspreekt met de boodschap dat we worden ‘omgevolkt’ en dat het allemaal wordt gefinancierd door de ‘internationale bankiers’, dan geef je die persoon toch 2 euro voor de nachtopvang? In Nederland wordt zo iemand beloond met electoraal succes. Als een politicus in zijn overwinningsrede roept dat hij naar het ‘front’ geroepen is om voor een boreaal Europa te strijden, dan moeten toch alle alarmbellen gaan rinkelen? Maar in Nederland wordt dat als nieuw en verfrissend gezien. Hoe kan het dat 14,5 procent van de Nederlanders heeft gestemd op een charlatan?

Hoe nu verder? Voor dit deel van de bevolking maakt het niet uit dat hun politieke leider zich bedient van complottheorieën en als enige niet wil meedoen aan die ‘klimaatonzin’. Maar de gevestigde partijen mogen zich afvragen waar ze voor staan, in plaats van almaar op te schuiven naar extreem-rechts. Maar in een democratie is het aan ons om zodra we de kans krijgen, een tegengeluid te laten horen. Al is het maar om de generaties voor ons te kunnen zeggen dat we de strijd met de duisternis zijn aangegaan. De uil van Minerva is zeker neergedaald, om ons aan te moedigen de ezel terug in zijn hok te stoppen. 

Mark van der Laan studeerde International Studies en Koloniale geschiedenis in Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.