Column Loes Reijmer

De tweet van Roseanne Barr is beslist geen uitglijer

Loes Reijmer werpt in deze rubriek een blik op onlinecultuur.

Roseanne Barr zou zich op Twitter ‘verslikt’ hebben in een domme grap en daarop waren ‘de internethyena’s’ achter haar aan gekomen. ‘Hijgend en kwijlend’ ook nog eens, want RTL-journalist Roderick Veelo was eens lekker voor zijn column gaan zitten. ‘Spaanse inquisitie’, ‘moraalpolitie’, ‘zedenmeesters’  alle opgewonden clichés uit het vrijheid-van-meningsuitingdebat kwamen voorbij, ter verdediging van de Amerikaanse comédienne wier leven blijkbaar ‘kapot moest’.

Ook in Nederland waren we deze week druk met de beslissing van de Amerikaanse zender ABC om de comedyserie Roseanne van de buis te halen, vermoedelijk omdat de kwestie zo lekker past in de woelige (en vooral online beleefde) cultuurstrijd. Roseanne is een van de bekendste en luidruchtigste Trump-fans en daardoor zou haar minder worden vergeven, zo luidde een verklaring. Het was maar ‘dronkenmanspraat’, zei iemand in een debatje op NPO Radio 1. AD-columniste Angela de Jong voegde daar in hetzelfde radiogesprek aan toe dat ‘het wel heel erg is om mensen op één ding af te rekenen’. Ze opperde ‘een rijbewijs voor Twitter’, zodat mensen zichzelf voor dit soort fouten leren behoeden.

In de hoofden van Nederlandse opiniemakers wees het tweetje van Roseanne – waarin zij een voormalig medewerkster van Obama vergeleek met een aap – op een onmiskenbaar feit van deze tijd: het gevaar van het weinig vergevingsgezinde Twitter, waar een incidentele uitglijder carrières kan verwoesten. Dat gebeurt inderdaad, voorbeelden genoeg, Jon Ronson schreef er het geweldige boek So you’ve been publicly shamed over. Maar in de kwestie-Roseanne is het beter om even uit te zoomen, te kijken naar de online en maatschappelijke context waarin ze de opmerking maakte. En dan blijkt deze juist een illustratie van een ander, en alarmerender, feit van deze tijd: de normalisering van uitlatingen die voorheen alleen in de donkere hoekjes van het internet werden toegejuicht.

De tweet van Roseanne staat allerminst op zichzelf. Het is geen uitglijer, niet ‘één ding’, geen onfortuinlijk gevalletje drunk tweeting. In 2013 noemde ze Obama’s veiligheidsadviseur Susan Rice ‘een man met bungelende apenballen’. De tweets van de comédienne zijn vooral berucht vanwege de wilde complottheorieën die ze soms bevatten. Deze week nog noemde ze Chelsea Clinton ‘Chelsea Soros Clinton’, alsof de dochter van Bill en Hillary getrouwd zou zijn met een familielid van George Soros (wat niet zo is). Dat lijkt niet zo erg, maar is wel het bewijs dat de comédienne haar ideeën ontleent aan de koortsachtige wensdromen van online radicaal rechts. Daar zijn ze geobsedeerd door Soros. Volgens het complot zou de steenrijke Hongaars-Amerikaanse zakenman achter de schermen aan alle touwtjes trekken.

Eind maart tikte Roseanne een onbegrijpelijke tweet over Trump die elke maand ‘honderden kinderen’ zou redden uit de handen van ‘hooggeplaatste pedofilienetwerken’. Ook een complottheorie: democraten en andere linkse types zouden een schaduwmacht runnen en daarbij niet onverdienstelijk in kinderen handelen. Trump zou daar, bescheiden als hij is, korte metten mee maken zonder er verdere ruchtbaarheid aan te geven. Eerder al twitterde Roseanne over #Pizzagate en Seth Rich, de campagnemedewerker die volgens de complottheorie is vermoord in opdracht van Hillary Clinton omdat hij te veel wist.

Geef die vrouw een psychiater, zou je zeggen. Maar ze kreeg een tv-serie.

Na de overwinning van Trump zijn Amerikaanse media hard op zoek gegaan naar de kiezers die ze blijkbaar hadden gemist: de teleurgestelde, witte (lagere) middenklasse. En dus werd ook Roseanne weer op tv gebracht. Het idee kwam zelfs voort uit een vergadering waarin de zender een ‘heartland strategy’ bepaalde, gericht op het bereiken van ‘gewone Amerikanen’. De serie Roseanne mag daarin geslaagd zijn. Maar de mens Roseanne vertelt ons meer over de paranoïde cultuur van fora als 4Chan en Reddit. 

Meer over