VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Dalfsen

De Tweede Kamer neemt iedereen de maat in het kinderopvangdrama, behalve zichzelf

De naam van Tjitske Siderius viel geregeld, tijdens de verhoren over het kinderopvangtoeslagdrama, en telkens in goede zin. Dat vindt ze ongemakkelijk. Niemand zag wat de overheid z’n burgers aandeed, ook zij niet, het monsterlijke ervan. En nu de Tweede Kamer zoekt naar schuldigen kijkt ze naar ministers en topambtenaren, niet naar zichzelf.

‘Ik had moeten doorpakken destijds, ik besefte ook niet hoe groot het was. Ik diende moties in en stelde Kamervragen, maar had geen idee van de ellende die eronder lag. Dat neem ik mezelf wel kwalijk.’

Tjitske Siderius begon namens de SP als eerste over het drama, zes jaar geleden. De Tweede Kamer was erg bezig met fraude toen, vertelt ze, niet met de slachtoffers van die fraudejacht. Net als haar collega’s kreeg ze e-mails van ouders die duizenden euro’s toeslag moesten terugbetalen, maar goed, ‘je krijgt zoveel mails, over zoveel onderwerpen, je probeert te filteren. Het is veel werk om uit te zoeken of het klopt, en wat eraan ten grondslag ligt. Vaak sta je te ver van het onderwerp af om het belang ervan te zien.’

Tjitske Siderius

In 2013 begrijpt ze uit een tabel van de Belastingdienst dat 38 procent van de ouders hun toeslag moet terugbetalen, ‘vier op de tien… maar ook bij mij gingen de alarmbellen niet af.’ In 2014 begrijpt ze dat het misgaat, en eist per motie een onderzoek omdat het gezinnen ‘in de vernieling’ helpt. Grote woorden die geen grip krijgen: minister Asscher ontraadt de motie en de Tweede Kamer stemt ’m weg. In 2016 dient ze opnieuw een motie in, nu om de ouders te helpen die slachtoffer zijn van fraude door opvangbedrijf De Parel. De Kamer stemt ’m weg. Dat minister Asscher aan een ‘systeemverandering’ werkt, voldoet.

‘Ons standpunt was: dit systeem is failliet en dat gaan we wijzigen. Asscher deed dat ook. Die kreeg dezelfde mails. Ik snap wel dat hij ouders terugmailde: we gaan niet in op individuele zaken. Achteraf is dat lomp, maar als Kamerleden deden wij dat ook.’

Het was een vorm van polderblindheid; zelfs een gebeten rapport van de Ombudsman was niet genoeg de politiek echt in beweging te krijgen. Daar was de vasthoudende journalistiek van Trouw en RTL Nieuws voor nodig, en de simultane volharding van Kamerleden Omtzigt en Leijten.

En zelfs toen dat gebeurde, moest Siderius in haar geheugen graven. ‘Dat ik er vragen over stelde was echt weggezakt. Je rent van het een naar het ander, als Kamerlid, er zijn zóveel onderwerpen. Soms belt de radio ergens over en krijg je snel een briefje van je medewerker met wat je moet zeggen.’

Getuige Mark Rutte legt de eed af.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Kamerleden werken nauwelijks samen, zegt ze ook, ‘je bent erg bezig met je eigen positie’. Pieter Heerma van het CDA was met de kwestie in de weer, Steven van Weyenberg van D66, ‘maar echt gezamenlijk ergens toe komen gebeurde niet. Je bent in de Kamer elkaar toch vaak vliegen aan het afvangen. Als eerste een debat aanvragen, als eerste in beeld komen.’

Idem in de fractie. Zij ging over de kinderopvang, Farshad Bashir ging over het toeslagensysteem, ‘ik heb hem er nooit over gebeld’.

Dus keek ze met gemengde gevoelens naar de verhoren van de Kamercommissie die het drama nu onderzoekt, naar de felle vragen en verwijten aan topambtenaren en toppolitici. Terecht – maar waarom zaten er geen Kamerleden in de getuigenbank? ‘Zelfreflectie is altijd goed. Ook wij waren verantwoordelijk.’

Ze las haar eigen woorden terug, in haar debat met minister Asscher, 2014: ‘Wat gaat u doen om deze ellende op te lossen?’ Hoge toon, het hielp niet. ‘Je probeert het zo goed mogelijk te verpakken, zodat het opvalt. Maar ook ik dacht, toen ik over De Parel las: dit is een incident.’

Strenge verhoren.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De controlerende taak van de Tweede Kamer ‘is niet goed geborgd,’ dat is haar les. ‘Het is heel lastig om ergens echt tijd in te investeren, om verdieping te vinden. Kamerleden wisselen vaak, blijven steeds korter, het collectieve geheugen verdwijnt.’ Het valt haar op hoeveel nieuwe mensen de partijen ook dit keer weer op de verkiezingslijsten zetten. ‘Tegen de tijd dat je weet hoe het werkt ben je al op de helft van je termijn.’

Nog voor Kerstmis komt de Kamercommissie met een rapport over de vraag waarom zoveel burgers door de overheid zoveel ellende is aangedaan. Onderwijl hebben die burgers hun geld en hun leven nog steeds niet terug. De nieuwe staatssecretaris, Van Huffelen, was blij om te melden dat ze een gratificatie had voor het lange wachten: 750 euro. Tegelijk krijgen bedrijven en werknemers miljarden om de gevolgen van de viruscrisis te verzachten – dat kan dus wel snel.

‘Het huis staat nog in brand, maar het onderzoek naar de oorzaak is al afgerond’, zegt Tjitske Siderius. ‘Dat is raar. Waarom geven we al die ouders niet nu alvast hun geld terug. Het is zo verdrietig, op deze manier.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden