'De Tweede Kamer moet pensioenakkoord corrigeren'

Alexander Pechtold vindt dat de sociale partners en het kabinet het algemeen belang uit het oog verliezen en in het pensioenakkoord alleen naar eigenbelang kijken.

Alexander Pechtold
null Beeld anp
Beeld anp

Het pensioenakkoord is strijdig met alles waar de polder voor staat. Deelbelangen prevaleren boven het algemeen belang. Het bijzondere aan de Nederlandse economie is niet dat werkgevers, werknemers en de overheid met elkaar overleggen over sociaal-economische besluiten. Dat gebeurt in veel landen. Het poldermodel onderscheidt zich, omdat de sociale partners in Nederland vaak bereid waren hun deelbelang te bekijken vanuit het algemeen belang.

Unieke afspraken
In de jaren jaren vijftig en tachtig hebben bonden en bedrijven unieke afspraken gemaakt. Door te kiezen voor een verantwoorde loonontwikkeling konden werknemers voorkomen dat de inflatie en werkloosheid zouden oplopen. In 1982 tekenden Wim Kok (FNV) en Chris van Veen (VNO) het Akkoord van Wassenaar. De partners stegen boven hun deelbelang uit en schiepen hiermee de kaders voor een stabiele economische groei en een daling van de werkloosheid. Los van de principiële vraag of het primaat in de sociaal-economische verhoudingen niet bij de politiek moet liggen, heeft de polder in deze jaren bewezen oog te hebben voor het algemeen belang.

Hoe anders is de situatie nu. Bij herhaling kiezen werkgevers en werknemers bij cruciale kwesties voor hun naakte eigenbelang, of eigenlijk hun kortetermijnbelang. Toen Balkenende II de kosten van de vergrijzing probeerde te beperken door riante regelingen om eerder te stoppen met werken in te perken, riep FNV-leider Lodewijk de Waal zijn achterban naar het Museumplein. Toen er een crisispakket in elkaar werd getimmerd door Balkenende IV om de eerste klap van de kredietcrisis op te vangen, kozen werkgevers voor geld voor de bouw en de bonden voor de deeltijd-WW. Waarom niet vasthouden aan een versterking van de structuur van de economie door hervormingen als het ontslagrecht of door substantiële investeringen in kennis en onderwijs?

Bijdrage van vergrijsde achterban
De dominantie van de deelbelangen zet door met het pensioenakkoord. De werkgevers bedongen dat zij niet meer hoeven bij te dragen als de pensioenkassen leeg raken. De vakbonden vragen geen enkele bijdrage van hun vergrijsde achterban: die mag eerder stoppen met werken, zelfs met een vut-regeling. Ondertussen behartigen beide hun gedeelde belang: het tekort in de pensioenkassen - die zij beheren - verdwijnt door de rekenrente te verruimen en buffers los te laten.

Jongeren hoeven zich heus geen zorgen te maken, beweerde minister Kamp. Cynisch genoeg sprak Rutte van een 'akkoord van de toekomst'. De veelal door vakbonden en werkgevers bestuurde pensioenfondsen mogen rekenen op een rendement van rond de 7 procent per jaar. Door die aanname zit er op papier genoeg geld in de kassen om ook de oude dag van jongeren te betalen. Maar de laatste eeuwen boekten de beurzen slechts in enkele decennia een resultaat van meer dan 6 procent rendement. Het CPB waarschuwde al dat de volgende generatie zo onevenredig opdraait voor de kosten van de vergrijzing. De Nederlandsche Bank spreekt openlijk zijn zorgen uit. En steeds meer economen en andere wetenschappers keuren het akkoord in harde bewoordingen af.

Lastenverzwaring op pensioenopbouw
Ook Kamp en Rutte hebben een deelbelang: in de plannen zit een lastenverzwaring op pensioenopbouw van 700 miljoen euro per jaar. Een belastingverhoging die cruciaal is nu het bezuinigen nog niet echt lukt. Dit is de polder zoals die nooit bedoeld was: de drie partijen behartigen hun eigen belang, maar het algemeen belang verdwijnt uit beeld. De enorme tekorten in de pensioenkassen (250 miljard euro volgens hoogleraar Bas Jacobs), worden weggemoffeld met enorme sociaal-economische spanningen in de toekomst tot gevolg. Hoe kunnen kabinet, bond en bedrijf jongeren vragen tientallen jaren pensioenpremie te betalen als daar mogelijk niets van overblijft?

Dit pensioenakkoord is een vijandige overname van de BV Nederland door een consortium van drie partijen die het bedrijf volladen met schulden en er veel geld uittrekken voor eigen gewin. Ik doe hierbij een oproep om bij alle partijdigheid, alle deelbelangen en polarisatie die ons land nu regeren, rekening te houden met wat we delen en gemeenschappelijk hebben. Als we de volgende generatie vragen veel langer te werken dan hun ouders, als we jongeren vragen de hoogste staatsschuld ooit af te lossen, als we hun vragen voor meer AOW'ers dan ooit te zorgen, dan moeten we een economisch gezond land nalaten, te beginnen met een solide pensioenakkoord.

De polder is geen doel op zich, maar kan waardevol zijn als het een plek is waar alle belangen, ook van toekomstige generaties, zorgvuldig worden gewogen. Nu Jongerius en Wientjes dat niet doen, moeten politici geen stempel van goedkeuring geven. Uiteindelijk gaat het hier om leiderschap. De vakbonden moeten hun vergrijsde achterbannen vertellen dat het niet onredelijk is om een paar maanden langer te werken, niet over tien jaar, maar morgen. De werkgevers moeten niet alleen hengelen naar subsidies, maar aandringen op structurele versterkingen van de economie. En beide moeten zich als bestuurders van pensioenfondsen niet rijk rekenen, maar financiële problemen durven benoemen. Het kabinet staat nu toe dat de polder het algemeen belang onder water zet. Omwille van toekomstige generaties mag de Tweede Kamer dat niet laten gebeuren.

Alexander Pechtold is fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden