ColumnSheila Sitalsing

De Tweede Kamer gaat op zoek naar de menselijke maat, maar weet het antwoord al

Het antwoord weten ze al. Maar omdat in dit land de dingen pas echt zijn wanneer ze zijn onderzocht in commissies en vastliggen in rapporten, gaat de Tweede Kamer de komende maanden officieel op zoek naar de menselijke maat. Die is ­namelijk kwijtgeraakt. Bij de Belastingdienst die burgers criminaliseerde en op schulden joeg. Bij het Centraal ­Bureau Rijvaardigheidsbewijzen dat mensen tot waanzin dreef met bureaucratie en onbegrijpelijke beslissingen. Bij al die andere overheidsinstellingen waar het formulierfetisjisme boven de liefde voor de burger ging.

Het antwoord, zo weten ze al, ligt in een giftige cocktail. Hoofdingrediënten: het waanidee dat de overheid een ­onderneming is die lean & mean moet zijn en ‘lastige’ ­klanten, die minder zelfredzaam zijn, liever kwijt dan rijk is. Een gitzwart mensbeeld, waarin het land wordt bevolkt door fraudeurs en profiteurs die expres fouten maken op formulieren en in belastingaangiften, omdat ze de samenleving een poot uit willen draaien. Het gekoketteer met ‘de participatiesamenleving’, die neerkomt op een zoek-het-zelf-maar-uit-maatschappij. De bijbehorende bezuinigingen waardoor overheidsinstanties nóg meer computers zijn gaan schuiven tussen mens en overheid. Alle normale mensen die een aardig telefoongesprek kunnen voeren, zijn vervangen door een robot: ‘Wilt u een wijziging doorgeven, druk zes. Weet u van pure ellende niet meer wat u moet doen, hang op en bel nooit meer terug.’

Het voorstel voor het parlementaire onderzoek naar het falen van de bureaucratie, dat volgende maand begint, telt twaalf kantjes. Het woord ‘burger’ komt er veertien keer in voor. Eenmaal zelfs vetgedrukt, in het zinnetje: ‘Bij de grondige analyse gaat het er met name om de dienstverlening van de betreffende uitvoeringsinstantie te bezien vanuit de burger.’ Alsof de opstellers ook vrezen dat de boven ons ­gestelden zijn vergeten voor wie ze er ook alweer zijn.

In het krantenbericht over het parlementaire onderzoek, meldt verslaggever Gijs Herderscheê listig dat deze exercitie ‘een stuk sneller’ van start gaat dan de parlementaire enquête die de Tweede Kamer vorig jaar aankondigde naar de gaswinning in Groningen. Een relevante toevoeging, want als de menselijke maat érgens is ver­malen tussen bureaucratische onverschilligheid en ­winstbejag, dan is het in Groningen.

Bij de haat tussen burger en overheid in Groningen moet ik altijd denken aan een scène die Nieuwsuur eens heeft vastgelegd: het is 18 januari 2014, VVD-minister Kamp van Economische Zaken zit in een kolkend Gronings zaaltje om vragen van woedende, door de aardbevingen geruïneerde bewoners te beantwoorden. De dag ervoor was het tijdens een bezoek van Kamp aan de getroffen regio’s gekomen tot rellen. Een inspreker verontschuldigt zich: ‘M’n stem is nog van streek omdat er een politieagent aan m’n keel heeft gehangen met een wapenstok, dus excuses daarvoor.’ Waarop Kamp vlot interrumpeert: ‘Ik denk dat als er een politieagent met een wapenstok voor uw keel heeft gezeten, u het er zelf wel naar gemaakt zal hebben.’

Als regeringsvertegenwoordigers zoveel dedain tentoonspreiden jegens burgers die door de eigen overheid zijn gemangeld, is het niet verwonderlijk dat ambtenaren bij uitvoeringsinstanties horkerigheid als hoogste waarde zijn gaan nastreven.

Gokje: in het eindverslag van de parlementaire onderzoekscommissie zal heel vaak het begrip ‘cultuuromslag’ staan. Vetgedrukt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden