Column Aleid Truijens

De troebele verantwoording van onderwijsgeld is om razend van te worden

Knallende kop op de voorpagina van mijn krant: ‘Waar gaat al dat onderwijsgeld heen?’ Beste vraag sinds tijden. ‘Gaat het naar lerarensalarissen, gebouwen, iPads of naar geldverslindende onderwijsvernieuwingen? Niemand die het precies weet. En dat is onacceptabel.’

Dat vindt de Onderwijsraad, die een ‘vernietigend’ rapport schreef, ook. Gaat er eindelijk iets gebeuren om die idiote toestand of te heffen? Gauw lezen.

Nee hoor. De schoolbestuurders kunnen rustig slapen. De Onderwijsraad laat zijn oren volledig hangen naar de publieke ondernemer met gemeenschapsgeld. Hij adviseert het defecte systeem van de lumpsumfinanciering te behouden. Meer dan het slappe advies ‘beter toezicht’ en ‘transparante verantwoording’ geeft hij niet. Die roep klinkt al jaren. Zou het nu ineens wel werken?

Onacceptabel, dat is het, de troebele verantwoording van onderwijsgeld. Om razend van te worden. Onbegrijpelijk dat het kabinet, de Tweede Kamer, ouders en leraren niet weten wat er met die miljarden gemeenschapsgeld gebeurt. Hoe geld dat is bedoeld voor extra leraren, conciërges, klassenassistenten of passend onderwijs telkens verdampt en de overheid machteloos toekijkt. Hoe dat geld wél gaat naar megalomane vastgoedprojecten, onzinnige onderwijsexperimenten, wervingsbureaus voor bestuurders en managers en commerciële adviesbureaus. Gaat strenger toezicht dit voorkomen?

Ik lees geen inhoudelijke argumenten, niet in het rapport en niet in de uitleg die voorzitter Henriëtte Maassen van den Brink in de Volkskrant geeft. De voordelen van de lumpsum zouden ‘groter zijn dan de nadelen’. Het systeem is ‘flexibel’ en zorgt voor ‘stabiliteit’. En hé, andere systemen hebben ook nadelen. Het bekende verhaal.

De vraag moet zijn: wat te doen als autonomie van schoolbesturen, met al die fijne flexibiliteit en stabiliteit, zeer ongewenste effecten heeft? Zoals overvolle klassen, grote administratieve last, vernieuwingen waar leraren zelf niet in geloven, onbevoegde leraren, te weinig academisch geschoolde leraren, te makkelijk uitgedeelde diploma’s en leraren die zich gedegradeerd voelen tot sukkelige uitvoerders. Wat als er straks geen verstandige en vakkundige leraar meer te vinden is die zich zo laat ringeloren?

Er zit veel tussen de karikatuur van ‘onderwijs aansturen als een centraal geleide planeconomie’ en de grenzeloze inhoudelijke en financiële vrijheid van de besturen. Je hoeft de lumpsum niet in één keer af te schaffen. We hoeven niet terug naar de tijd van onverbiddelijke decreten en starre regels uit Den Haag. Je kunt ook denken aan kleine besturen, waarin ouders en docenten zitten.

Begin maar eens met een schot te zetten tussen het geld dat bestemd is voor salarissen en de ‘overige kosten’. Volgens een onderzoek van de Algemene Onderwijsbond haalt 71 procent van de scholen niet de norm van 85 procent die ze aan personeel zouden moesten besteden; die scholen bezuinigen dus op leraren (cijfers DUO). Soms moet geld wel degelijk ‘geoormerkt’ worden, anders verdwijnt het spoorloos.

Zou de Onderwijsraad ook met andere mensen hebben gesproken dan met de werkgevers verenigd in de PO-, VO- en HBO-raad? Deze week nog pleitte Paul van Meenen, Tweede Kamerlid voor regeringspartij D66, voor een betere wijze van bekostigen. Hij wil dat het geld niet langer naar de besturen van scholenkoepels gaat, maar direct naar de schooldirecteuren, die samen met de lerarenteams bepalen wat nodig is. Goed idee. Misschien kan minister Van Engelshoven de suggestie van haar partijgenoot eens bestuderen.

Meer toezicht, meer verantwoording, meer inspectie – meer wantrouwen. Waar haalt de overheid het geld en de mensen daarvoor vandaan? In landen waar het onderwijs goed loopt, hebben ze geen inspectie en controle nodig.

Wat een gemiste kans, dit advies. Gaat de Onderwijsraad hierna onderzoeken waarom bijna niemand meer leraar wil worden? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.