Column Merel van Vroonhoven

De toezichthouder is je beste vriend

Merel van Vroonhoven Beeld Merel van Vroonhoven

Vandaag komt de onderwijsinspectie op bezoek. Dossiers zijn op orde gebracht, stapels informatie uitgezocht en opgestuurd. De lessen waar ze komen kijken, voorbereid.

Een bezoek van de inspectie is op veel scholen nogal een stressvolle gebeurtenis, een beetje alsof de recherche een inval doet. In 2015 hield Onderwijsbond AOb een enquête onder leraren en schoolleiders. Volgens 62 procent van de ondervraagden doet hun school allerlei ‘extra dingen’, alleen maar om ‘goed voor de dag te komen’. Zo worden presentaties en lessen vooraf droog geoefend. Soms zelfs met acteurs of externe bureaus, die de school adviseren. Een lucratief businessmodel, dat ik herken uit de financiële sector. Advocaten en communicatieadviseurs verdienen daar een dubbeldikke boterham met hun trainingen gericht op positieve beïnvloeding van de toezichthouder.

Gelukkig laat mijn stageschool zich zo gek niet maken. Behalve het beetje extra aandacht vooraf is het een dag als elke andere. Van inspectiestress is niet veel te merken.

Twee inspecteurs melden zich; een oudere, grote man en een wat stijfjes overkomend, jonger exemplaar. Oberinspektor Derrick en zijn assistent Harry Klein, daar doen ze me aan denken. Het bezoek begint met een gesprek met de directeur. Ik mag er als stagiaire bij aanwezig zijn. Derrick steekt van wal. Net iets te nadrukkelijk, vertelt hij dat hij inspecteur is, maar ook jarenlang in het onderwijs heeft gezeten. ‘Ik ben een van jullie’, lijkt hij ons te willen doen geloven. ‘Vandaag komen we niet voor een streng bezoek’, legt hij uit, ‘maar om te leren en voor het goede gesprek. We willen een gesprekspartner zijn om de sector verder te helpen. Niet enkel een boeman die straffen uitdeelt.’

‘Dat klinkt bemoedigend’, denk ik als ik terugloop naar mijn klas.

De rest van de dag lopen de mannen afwisselend klaslokaal in en uit. Ze bekijken individuele lessen en houden gesprekken met leraren en leerlingen. Tussendoor trekken ze zich terug in de directeurskamer. Na schooltijd is er een afsluitend groepsgesprek. Alle leraren zijn erbij, de directeur en ook zijn baas.

‘Goed’, zegt Derrick. ‘Zoals gezegd geven wij geen oordeel, maar gaat het ons om het goede gesprek. We zijn onder de indruk van jullie resultaten. Keurige Citoscores, een gemotiveerd lerarenteam. Jullie school doet het goed’. Vervolgens begint de Oberinspektor een lijst aan ongevraagde tips op te sommen over wat onze school nog beter kan doen. Het ‘goede gesprek’ heeft intussen meer weg van een monoloog. Assistent Harry probeert de zaak nog te redden door een vraag te stellen, maar zijn collega heeft de haven al verlaten. De groep hoort het gelaten aan. ‘Nee hoor, er zijn geen vragen meer.’

Even daarna worden beide inspecteurs vriendelijk uitgezwaaid. Een collega verzucht: ‘Ze doen zogenaamd of ze je beste vriend zijn en komen luisteren en leren. Maar ondertussen zitten ze vol met meningen en oordelen. En als de Citoscores ook maar ietsepietsie dalen, staan ze hier zo weer op de stoep met hun opgestoken vingertje.’

Uit mijn tijd bij de AFM weet ik dat goed gedrag stimuleren vaak een effectievere vorm van toezicht is dan uitsluitend achteraf straffen. Maar ook, hoe moeilijk de rol van én waakhond én coach te combineren is. Het herinnert me aan de bekende slogan uit mijn jeugd: ‘De politie is je beste vriend’. Die is inmiddels allang van de buis verdwenen. Misschien was dat niet voor niets.

Zevende aflevering van de serie die Merel van Vroonhoven schrijft over haar overstap van topvrouw bij de Autoriteit Financiële Markten naar zij-instromer in het onderwijs. Lees hier de vorige aflevering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden