The Big Picture Arie Elshout

De tijdloosheid van de ‘grootste generatie’ voetballers

Nederlands elftal De WK-finale van 1974 tegen West-Duitsland, met de legendarische voetballers Johan Cruijff (14)en Willem van Hanegem (3).

Wat is het dat mij er vandaag toe drijft in deze buitenlandrubriek iets over Willem van Hanegem te schrijven? Als voetballer bleef hij in Nederland en ook is niet meteen duidelijk in welk groter plaatje hij past. Toch voel ik de onbedwingbare behoefte op deze plek iets over hem te zeggen, al weet ik nog niet precies wat.

Ik groeide op in de jaren zestig. Mocht van mijn vader opblijven voor Benfica-Feyenoord, zag Ajax-Liverpool in de mist. Er gebeurde iets bijzonders: de Nederlandse voetbaldwerg werd elk seizoen sterker en groter. Op voetbalgebied groeiden we uit tot een wereldmogendheid. Door Johan Cruijff en Van Hanegem.

Hoe goed de laatste was, werd deze week duidelijk uit de wonderbaarlijkste verjaardag die ik ooit heb meegemaakt. Willem werd 75 en tegelijk weer zo’n 25. Dit mirakel werd verricht door het televisieprogramma Andere Tijden Sport, die hem met het vertonen van oude beelden liet reïncarneren als twintiger. Het was veel meer dan alleen maar terugkijken, de speler Van Hanegem kwam weer tot leven. Het voelde voor mij niet alleen als ‘toen en daar’ maar op een ­curieuze manier ook als ‘hier en nu’. Ik wil er per se over schrijven, maar weet ook na 199 woorden niet goed wat.

Van Hanegem was niet snel, maar in het voetbal gaat het niet alleen om snel lopen maar ook – en vooral – om snel handelen. En dat kon hij als weinig anderen. Dankzij een controle over de bal die zo totaal was dat het moeiteloos lijkt, ook als het dat niet is. Dankzij een ruimtegevoel dat hem splijtende steekballen deed geven die achteraf zo simpel ogen, maar het niet zijn. In een split second werden verdedigingen uit positie gespeeld en schaakmat gezet. Effectieve snelheid is dat. Daarnaast was er die combinatie van oerkracht en complete rust aan de bal. Hij was er nauwelijks vanaf te krijgen terwijl hij oprukte, zoekend naar openingen.

Hij noemde zichzelf nederig een ‘linksbinnen’ maar was feitelijk een heerser op het middenveld. Dat maakte de meeste indruk in die oude beelden: de macht die van het Nederlandse voetbal uitging. Van Hanegem was er het symbool van, samen met Cruijff. Cruijff vlug en ongrijpbaar als vuur, Van Hanegem sterk en onverwoestbaar als ijzer.

Dat terug te zien, deed me meer dan verwacht. Waarom? Ik denk omdat ik de wedstrijdbeelden niet zag als iets puur historisch. Ik zag ze in het perspectief van de tijd. Alle krachten die de wereld een ander aanzien gaven, de globalisering, het grote geld, het gegraai van de vetnekken, de stuitende ongelijkheid, veranderden ook het voetbal. Maar sommige dingen zijn tijdloos en onaantastbaar: talent, schoonheid, en ja, ook pijn.

Truus van Hanegem die in de WK-finale van 1974 met de rug naar het veld gaat zitten bidden. Pas als Neeskens de vroege penalty heeft gescoord, durft ze te kijken en juicht ze. Wij weten wat Truus op dat moment nog niet wist: verderop wacht de moeder aller nederlagen. Verdomme, het doet nog steeds zeer. Na 45 jaar.

Maar wat evenmin slijt is de bewondering voor die unieke voetballers. In Amerika noemen ze de mannen en vrouwen die de Tweede Wereldoorlog wonnen ‘the greatest generation’. Op een ander niveau is dat ook een mooie titel voor Cruijff en Van Hanegem. In ’s werelds grootste sport waren zij even de grootsten. Dat moet het ook zijn geweest waarom de beelden van de speler Van Hanegem mij en vele anderen zo raakten. Hij laat zich niet reduceren tot een voorbij tijdperk, zijn grootheid is van alle tijden, zoals ook die van Cruijff. Bij alle veranderingen die zich onophoudelijk om ons heen voltrekken, blijft dat staan. En dat voelt goed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.