Commentaar Rutte III

De tijd vraagt om een nieuwe bestuursstijl

Rutte III maakte dit jaar te vaak een ingesnoerde, onzekere indruk.

2019-12-20 16:07:29 DEN HAAG - Premier Mark Rutte geeft een persconferentie na afloop van de wekelijkse ministerraad. ANP ROBIN UTRECHT Beeld ANP

Bij alle plannen in hun regeerakkoord hadden VVD, CDA, D66 en CU in 2017 één overkoepelend voornemen: in deze coalitie zouden zij zichzelf niet verliezen ­zoals dat de PvdA overkwam in Rutte II. Het eigen geluid mocht niet worden gesmoord in het korset van de coalitiedwang. Het kabinet werd verzocht te regeren, de politieke leiders bleven in de ­Kamer om de eigen koers te bewaken.

Nu Rutte III zijn laatste jaar tegemoetgaat, mag het zich afvragen of dat is gelukt. Met de profileringsdrang van de fracties zat het dit jaar wel goed. Over het immigratie-, klimaat- en stikstofbeleid trokken zij publiekelijk vechtend over straat. Het zal niemand zijn ontgaan dat D66 een ander toekomstvisioen van de veeteelt heeft dan het CDA en de VVD.

Maar dat is het beeld voor de bühne. Intern volgden op alle openbare ruzies alsnog gewoon ouderwetse, strak georganiseerde interne onderhandelingen achter gesloten deuren, resulterend in moeizame compromissen die zoveel uitwerking vergen dat ze nog ­altijd niet verder zijn gekomen dan goede voornemens. Het komt de daadkracht van het landsbestuur niet ten goede. Als dit kabinet in januari onverhoeds valt, is er nauwelijks iets veranderd aan de houdbaarheid van het pensioenstelsel, aan het nog immer ­falende uitzetbeleid voor afgewezen immigranten of aan de vermindering van de nationale CO2-uitstoot. Rutte III laat nog lang geen onuitwisbare indruk ­achter.

Door die ongebreidelde controledrift van de ­selecte gezelschappen rond de fractievoorzitters, maakt de eigenlijke uitvoerende macht intussen te vaak een ingesnoerde en daardoor hoogst onzekere indruk.

Het probleemoplossend vermogen van deze ploeg vol doorgewinterde partijtijgers is niet indrukwekkend. Het kabinet kampt met aanhoudende ­crises bij de uitvoeringsorganisaties, van het rijvaardigheidsbureau CBR en uitkeringsinstantie UWV tot aan de ­afhandeling van de aardbevingsschade in Groningen. Met een ondoordacht besluit veroorzaakte het zelf grote onrust rond de pfas-chemicaliën. Sinds het voorjaar weet het zich nauwelijks raad met de nieuwe stikstofnorm. Intussen krijgt het ook maar geen greep op de Belastingdienst, die honderden en mogelijk duizenden mensen in diepe ellende stortte.

Zo loopt het kabinet voortdurend achter de feiten aan – en niet zonder gevolgen. De meerderheid in de Eerste Kamer ging in mei al roemloos verloren. Drie van de vier coalitiepartijen gaan bij de volgende landelijke verkiezingen alsnog de PvdA achterna als er niet snel iets verandert. Zij zullen zich daarna beklagen dat ‘verantwoordelijkheid nemen’ tegenwoordig nou eenmaal wordt afgestraft.

Zou het? Of helpt het wellicht als een volgende coalitie het nou echt eens over een andere boeg gooit? Zou het misschien beter gaan als die zich in de formatie beperkt tot de hoofdlijnen en zich niet te lang blindstaart op een dichtgetimmerd regeerakkoord? Zou een kabinet er niet van opknappen als een ­Kamermeerderheid een sterke ploeg bestuurders neerzet die op basis van wisselende parlementaire meerderheden op zoek gaat naar breed gedragen ­oplossingen voor de urgentste maatschappelijke vraagstukken? Het correctief referendum, waar ook de commissie-Remkes inmiddels voor pleit, is dan het slot op de deur tegen al te onverhoedse besluiten.

Vele varianten zijn mogelijk, maar de tijd vraagt om een nieuwe bestuursstijl. En wie weet mogen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie daar in 2021 van de kiezers weer aan meewerken. Dan zullen ze komend jaar eerst een beter rapportcijfer moeten halen voor het achterstallig onderhoud in de uitvoering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden