Opinie Iran

De strijd in Iran is moedig, maar het bloed wekt mijn weerzin

Als schoonheid − zo had Wout Woltz de bloedbaden in Iran nog niet bekeken. Schrijver en journalist Erdal Balci deed dat wel, in een column in de Volkskrant van 14 januari. Volgens Woltz schuilt er geen schoonheid in sterven op de straten van Teheran.

Rebellen in Teheran in 1979, bij het hoofdkwartier van Khomeiny. Beeld AP

Balci eert in zijn column de demonstranten en ‘de schoonheid van de keuze voor de dood als vrijheid buiten bereik is’. Citaat: ‘Ze bloedden dood in die door de Moellahs gegijzelde steden. Vijftienhonderd kreten van de schoonheid hebben ze geslaakt. Zoals in het gedicht van Paul Eluard hebben ze daarmee de naam van de vrijheid geschreven op alles wat in deze wereld te bedenken is. 

Huiveringwekkende poëzie

Niet alleen op het oerwoud, de woestijn, op de nesten, op de brem, op de galm van de jeugd schreven ze de naam van de vrijheid met hun kreten van de dood, maar ook op de schoolschriften, op de bank en de bomen, op elke regel van deze column, op steen, op bloed.’

Huiveringwekkende poëzie, ondanks de ongetwijfeld goede intenties van Balci. De bloemrijke taal is in de stijl van grote Perzische dichters. De fascinatie met de dood ook, maar de hedendaagse werkelijkheid daarvan is minder literair.

De kaarten moeten op tafel: ik heb slechte herinneringen aan de Iraanse omgang met bloed en de dood. Het begon in 1979 toen de sjah de grote demonstraties voor hervormingen neersloeg. Op mijn eerste dag daar als verslaggever verkende ik Teheran en kwam snel een enorme menigte tegen. Jonge mensen die over een brede boulevard gearmd opmarcheerden. Vooraan liepen demonstranten met de handen omhoog, de palmen met bloed besmeurd, het bloed van neergeschoten collega’s.

Rijen lichamen

Een paar maanden later, kort na de revolutie, deden een collega en ik de gebruikelijke ronde door de stad. Bij een ziekenhuis stonden wat jonge soldaten en wij stopten om te vragen hoeveel slachtoffers er waren binnengebracht. Het waren de overwinnaars, aanhangers van Khomeiny die met sjah-getrouwe militairen hadden gevochten. Ze namen ons mee naar een grote kelder onder het ziekenhuis, waar een stuk of veertig, vijftig lijken van soldaten lagen. De stank was penetrant. Onze gidsen liepen trots en opgewonden langs de rijen lichamen en wezen op verminkingen: kijk hier, en moet je dát zien.

De opwinding was groot maar echte hysterie, althans in Nederlandse ogen, zag ik bij begrafenissen. Iedereen moet het lijk dragen of op zijn minst aanraken. In 1979 was op de enorme begraafplaats van Teheran, Behest-e Zahra (Zahra’s Paradijs) de chaos compleet, wegens grote aanvoer van doden. 

Rond de marmeren tafels waarop lijken ritueel werden gewassen, werd met lichamen gesleept. Uitstekende armen of benen in het looppad werden met de voet krachtig opzij geschoven. Het was symbolisch dat Ayatollah Khomeiny zijn eerste toespraak na terugkomst uit Parijs in deze dodenstad hield.

Niets schoons aan sterven

Ik deed mijn best journalistieke distantie te bewaren, maar ik vond het weerzinwekkend. Het katholicisme, speciaal de Spaanse variant, is ook aan de bloederige, donkere kant. Maar de cultuur in Iran is er onder invloed van de sjiitische islam van doordrenkt.

Flagellanten en martelaren, zelfmoordenaars, kinderen die in de Iraaks-Iraanse oorlog de mijnenvelden in werden gestuurd om paden vrij te maken voor de echte soldaten, de bloeddorstige retoriek − het zijn allemaal uitingen van een fascinatie met de dood, die kwalijke gevolgen heeft. Want Iran is niet het enige land in het Midden-Oosten met dit temperament en dat maakt oorlog extra smerig en het oplossen van conflicten extra moeilijk.

Vandaar dat ik moeite heb met de dichterlijke zinnen van Erdal Balci. Het is moedig om voor de vrijheid te vechten, maar er is niets schoons aan om bloedend in een straat in Teheran te sterven.

Wout Woltz was tussen 1983 en 1989 hoofdredacteur van NRC Handelsblad

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden