Verslaggeverscolumn Toine Heijmans in Maastricht

De stormachtige opkomst van de digitale hulptherapeut

De computer weet het beter, nu ook in de geestelijke gezondheidszorg. Boos stuurde huisarts Marco Blanker een tweet over een computerprogramma, TeleScreen 5.0, dat instellingen, artsen en psychologen gebruiken om de stoornissen van hun patiënten te duiden. Software met 670 persoonlijke vragen die meteen het mogelijke ziektebeeld uitrekent en een verwijzing adviseert. Plus een alarmknop voor acuut suïcide- of psychosegevaar.

Ideaal voor een medische sector waar de productiedruk gekmakend is: de computer doet het eerste gesprek. Heerlijk voor de zorgverzekeraars en GGZ-instellingen, altijd bezig met het indammen van de kosten. Want mensenwerk is duur en computerwerk lijkt goedkoper. Ook daarom is de opkomst van de digitale hulptherapeut stormachtig.

Blanker verwees een patiënt naar een GGZ-instelling, en kreeg de mededeling terug dat die eerst maar door TeleScreen 5.0 werd gehaald. Boze tweet: ‘Als wij bepalen dat verwijzing nodig is, bepaalt de computer blijkbaar anders #computer­saysNO.’

TeleScreen, de software die instellingen, artsen en psychologen gebruiken om de stoornissen van hun patiënten te duiden.

Maar een computer doet het béter, zegt Marco Essed, de ceo van het bedrijf dat de software maakt en verwerkt. En met succes: eenderde van de vrijgevestigde psychologen en psychiaters werkt met TeleScreen, plus duizend huisartsen – ze krijgen daarvoor een bonus van verzekeraar CZ. Maar de software is vooral populair bij GGZ-instellingen, waar ze sorteren aan de poort opdat iemand met een eetstoornis niet bij de afdeling paniek belandt.

‘Wat wij bieden is geen diagnostiek’, zegt Marco Essed meteen, als ik hem opzoek in een bedrijfsverzamelgebouw in Maastricht. ‘Het helpt om in een vroeg stadium snel te zien: waar hoort iemand thuis?’

Marco werd na zijn studie rechten financieel directeur van Lionarons GGZ, een familiebedrijf opgericht door zijn moeder en inmiddels geleid door zijn drie zussen. ‘We kregen veel foute verwijzingen, de verzekeraars zaten ons aan de kop te zeuren daarover, want die mensen moeten weer bij een andere instelling op de wachtlijst en dat is voor niemand goed.’

Daarom bouwde hij dit computersysteem en inmiddels is zijn bedrijf Embloom (‘empowering healthcare’) ‘een volwaardig e-healthplatform’ met vestigingen in Berlijn en Manchester.

Maar een computer is geen arts, zegt Marco Blankert als ik hem bel, ‘Wij behandelen mensen, geen vragenlijsten.’ ‘Artsen’, zegt Marco Essed terug, ‘beginnen meteen over de klinische blik, maar die ís niet altijd goed. Iedereen probeert z’n werk goed te doen, maar niemand is specialist op alle gebieden.’

Marco Essed, ceo van TeleScreen.

De computer daarentegen loopt altijd netjes alle lemma’s langs uit de bijbel van goedgekeurde psychische stoornissen, de DSM V. TeleScreen is een ‘slimme’ vragenlijst die alleen relevante vragen stelt, ‘zo kom je snel tot de kern, gemiddeld in een half uur. We willen alleen maar dat de patiënt op de goede behandelplek belandt.’

Maar een computer ziet de mens niet, zeg ik. En zijn niet juist de ziekten van de geest de meest menselijke ziekten van allemaal?

‘Veel patiënten vinden het juist fijn om niet tegen een arts te hoeven praten. Mensen zijn eerlijker, in een vragenlijst.’

Elke TeleScreen-patiënt wordt achteraf nagebeld door een psycholoog die de uitkomst bespreekt – vanuit het eigen callcenter, of vanuit de zorginstelling. ‘En dán pas’, zegt Marco, ‘gaat de arts een diagnose stellen.’

Maar artsen hebben weinig tijd, zeg ik: die zullen vaak de computeruitslag volgen.

‘Ja, dat kan en dan ben je gewoon een slechte arts. Klaar. Is het perfect? Nee. Maar dit systeem verwijst aantoonbaar beter dan de huisarts.’

En mensen gelóven in computers. De eerste computertherapeut ter wereld heet Eliza; ze werd in 1966 gebouwd door Joseph Weizenbaum. Als grap en als waarschuwing: hij wilde het gevaar aantonen van computerprogramma’s die net doen alsof ze mensen zijn. Maar tot zijn schrik vond iedereen het prachtig: psychiaters voorzagen een toekomst vol digitale dokters. Handig, want ook toen was er een tekort.

Gesprek met Eliza, de eerste computertherapeut ter wereld.

Weizenbaum was zo geschokt dat hij jarenlang niet over Eliza wilde praten. Interview met NRC, 2007: ‘Ik kon me niet voorstellen dat iemand een computer geheimen uit zijn leven toevertrouwt.’

Toch doen ze dat. En dat komt goed uit, zegt Marco Blanker, in een geestelijke gezondheidszorg die ‘helemaal is opgeknipt in aandoeningen’: alles geclassificeerd in ‘harde diagnoses’. Handig voor de administratie van verzekeraars en instellingen, ‘maar als je naar een psychiater of psycholoog gaat met depressieve klachten verwacht je toch dat die brééd kijkt.’

Niet naar de diagnose, maar naar de mens. En da’s lastig in een medische sector die worstelt met krappe productiedoelen, overwerkt personeel en financiële kopzorgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden