ColumnArnon Grunberg

De staat is het medicijn tegen menselijke passies

null Beeld

De oorzaken van onenigheid zullen nooit verdwijnen. Daarom is de staat nodig als medicijn tegen menselijke passies.

In zijn imposante boek Leviathan noemt de filosoof Thomas Hobbes drie hoofdoorzaken van onenigheid: wedijver, wantrouwen en trots.

Hij begreep dat deze hartstochten nooit zullen verdwijnen, daarom hebben mensen geprobeerd hun passies in vreedzamere banen te leiden. Godsdienst poogde morele voorschriften populair te maken, maar de ene godsdienst wedijverde met de andere.

Rancune en wrok zijn verreweg onze vurigste hartstochten, vooral omdat met het verstrijken der jaren andere hartstochten afsterven.

De staat is het medicijn tegen menselijke passies. Het bestaan van de staat bewijst dat het met onze redelijkheid en deugdzaamheid meevalt.

Er zijn natuurwetten, zoals Hobbes dat noemt, zo’n natuurwet luidt bijvoorbeeld dat mensen het recht hebben middelen in te zetten om het leven te behouden, volgens Hobbes betekent dit dat mensen zelfs het recht hebben op andermans lichaam.

Hier botst het ene recht op het andere.

In een staat doen burgers afstand van natuurlijke rechten, het recht op geweld, in ruil voor bescherming, vandaar het staatsmonopolie op geweld. Wie aan de maffia denkt heeft gelijk, er bestaat echter ook fatsoenlijke maffia.

Later kwamen daar andere staatstaken bij, zoals onderwijs, het opzetten van een sociaal vangnet. De leerplicht in Nederland begon in 1900. De gedachte dat de staat belasting moet heffen om kapitaal te herverdelen is ook vrij nieuw, Jezus hoopte dat rijken zelf de armen zouden voederen.

Veel burgers en vertegenwoordigers van de staat zijn vergeten dat er sprake is van een contract tussen burger en staat dat beide partijen dienen te respecteren.

Sommige burgers willen de natuurwetten terug, het recht op geweld, daarmee op andermans lichaam.

In plaats van te vervallen in de zelfbevrediging van verontwaardiging, zou men duidelijk moeten maken wat de gevolgen zijn als grote delen van het volk het contract met de staat eenzijdig opzeggen: eerst het revolutionaire geweld, dan het contrarevolutionaire geweld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden