columnbert wagendorp

De Speld theater neemt je mee op reis naar de verre uithoeken van Absurdistan

x Beeld
x
Bert Wagendorp

Misschien is het toeval, misschien kruipen journalistiek en theater dichter naar elkaar toe en heeft elke krant binnenkort zijn eigen theatertour. In elk geval gaan de onderzoeksjournalisten van Follow The Money de zalen in, spelen ze zelf de hoofdrollen en maken ze er zelfs muziek bij, onder het motto Muckraking meets rock-’n-roll. En De Speld theater, toneelvoorstelling van het platform voor journalistieke satire De Speld, gaat dinsdag in première in de Stadsschouwburg in Utrecht.

Wanneer je alle toneelvoorstellingen van alle tijden in een computer stopt en een algoritme daaruit de beste voorstelling laat maken, krijg je De Speld theater. Ja, dan rolt zelfs ‘de meest betrouwbare voorstelling ooit’ uit de bus – althans volgens de makers zelf. De mensen achter het niet altijd zeer betrouwbare nieuwsplatform dat ook de Volkskrant bedient met onbetrouwbaar nieuws – nog altijd zijn er lezers die zich melden met een klacht over de pertinente onjuistheid van wat ze hebben gelezen op de achterpagina van de krant. Satire mensen, satire, De Speld bedrijft satire. Nieuwsberichten omdraaien en uitvergroten, daar komt het op neer.

Dus wie een kaartje heeft gekocht voor de voorstelling De Speld theater weet wat hem staat te wachten – dénkt dat hij dat weet: groteske verdraaiing van de waarheid en dan maar bulderen van het lachen.

Not.

Nou ja, wel dat lachen, maar zonder de groteske verdraaiing van bestaand nieuws. De Speld theater lijkt op de oude shows van cabaretduo Waardenberg en De Jong. Of op de nog oudere Monty Python, het is Wachten op Godot met een scheut slapstick. Het is Kafka 2022 – even verontrustend maar een stuk grappiger. De werkelijkheid schijnt er wel doorheen, maar je mag hem zelf invullen. Het is absurdisme in de allerbeste traditie.

De Speld bestaat vijftien jaar en dat vonden ze daar wel een goede aanleiding om het platform te verbreden: internet en krant aangevuld met theater, was de gedachte. Satirische journalistiek is hot, de hoeveelheid imitatie-De Spelds op internet rijst de pan uit. Ook in andere media tref je trouwens steeds vaker berichten aan die doen vermoeden dat De Speld of een andere grappenmaker er een hand in heeft gehad – lachen, tot het helemaal geen satire blijkt te zijn. Teken des tijds, de werkelijkheid wordt diffuser en satire kan de waarheid soms verbluffend – of beangstigend – dicht benaderen, de werkelijkheid hult zich steeds vaker in een satirische mantel.

Er wordt in De Speld theater geen nieuws omgedraaid of uitvergroot – er wordt theater gemaakt. Theater over hoe de toekomst eruit zal zien (slecht, maar met ruimte voor de hartelijke lach). Met De Speld als zodanig heeft het niets te maken. De teksten die het platform voor de voorstelling aanleverde bleken theatraal namelijk niet te werken – een grappige kop is nog geen grappige scène en een omkering die op papier goed werkt valt op het toneel plat op de bek.

Dus werden de theaterschrijvers Lucas de Waard en Daan Windhorst ingehuurd en maakte regisseur Leopold Witte er een voorstelling van. Die had het geluk dat hij vier acteurs tot zijn beschikking had die absurditeiten uit hun mond laten rollen alsof ze de buurvrouw goedemorgen wensen.

(Hier had ik een paar krankjoreme teksten uit de voorstelling willen citeren, maar dat zou een verkeerde indruk hebben gegeven. Absurditeit werkt dan weer uitstekend op het toneel, maar totaal niet op papier. Vreemd genoeg moet je absurditeit vooral zien.)

Alex Hendrickx (Het jaar van Fortuyn, Ventoux), Anne Lamsvelt (Flikken maastricht, Het geheime dagboek van Hendrik Groen), Xander van Vledder (Adem in, Adem uit, Nieuw zeer) en Linde van den Heuvel (Flikken Maastricht, Papadag) bezorgen het publiek tijdens de try-out in Theater de Lampegiet in Veenendaal de slappe lach in Redden of verzuipen, maar lees je die scène terug, dan blijft er weinig van over.

De magie van het theater, mensen, plus een ferme dosis bekkentrekkerij en aangeschoten gereutel.

In elk geval heeft het algoritme GPT-3 een razendsnelle opeenvolging van scènes met een hoog absurdistisch gehalte gemaakt, gegroepeerd rond Het ministerie van Zekerheid, maar uitwaaierend naar de verre uithoeken van Absurdistan. (Vrouw: ‘Ik heb zo’n notitieboekje voor waar je allemaal dankbaar voor bent. Geleide meditatie met een podcast.’ Ambtenaar: ‘Dat kán niet.’ Vrouw: ‘Af en toe een vuist in mijn reet.’ Ambtenaar: ‘Dit is het ministerie van Zekerheid. Niet het ministerie van wat als.’ Vrouw: ‘Klein stukkie.’)

Wat de Volkskrant on Stage betreft: we houden je op de hoogte.

Xander van Vledder, Alex Hendrickx, Anne Lamsvelt en Linde van den Heuvel in De Speld Theater. Beeld Raymond van Olphen
Xander van Vledder, Alex Hendrickx, Anne Lamsvelt en Linde van den Heuvel in De Speld Theater.Beeld Raymond van Olphen

b.wagendorp@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden