Columnbert wagendorp

De slotpeilingen niet zo lekker? Hopen op het mirakel van de vijf zetels

null Beeld

Woensdag nog één peiling, de echte, en dan worden de peilingen weer dagkoersen zonder waarde. Dat zorgt voor leegte in het bestaan. De peilers peilen ook na de verkiezingen gewoon door, maar het is net als met paardenraces: als er nergens een finish in zicht is, wordt het toch minder interessant welk paard voorop ligt.

Het leuke van de peilingen is, dat ze nooit honderd procent juist de uitslag voorspellen. Tegenwoordig zetten de peilers die disclaimer er zelfs expliciet bij, want ze waren het zat om na de verkiezingen steevast te worden weggehoond vanwege foute voorspellingen. De peiling moet ‘niet worden gelezen als een exacte voorspelling van de uitslag’, want er zijn ook na de slotpeiling nog factoren die de keuze van kiezer kunnen beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld de uitslag van de slotpeiling.

Ik ben statistisch matig onderlegd en vind het daarom zo knap dat peilers door het ondervragen van een paar duizend kiezers vaak toch heel dicht bij de einduitslag zitten. Het is zelfs een beetje eng. Kennelijk vormen we met z’n allen een behoorlijke eenheidsworst. Ken je de voorkeuren van drieduizend kiezers, dan ken je die van dertien miljoen anderen ook.

De methodes van de peilers worden steeds verfijnder, de algoritmes steeds beter en straks hebben we ook nog quantumcomputers; de dag nadert waarop de slotpeiling een foutloze en exacte weergave is van de einduitslag. Die dag is ons bestel definitief veranderd in een peilingendemocratie en kijken we hoofdschuddend terug op de archaïsche tijden waarin we op basis van één massale peiling met ouderwetse stembussen vier jaar vastzaten aan dezelfde Tweede Kamer. In de peilingendemocratie wordt de zetelverdeling dagelijks aangepast op basis van de laatste peiling, wat voor een spannende dynamiek kan gaan zorgen. Er komt er dagelijks een peilingdebat onder leiding van Jeroen Wollaars, met een nawoord van Martijn Koning en tussendoor de vaste excusesrubriek van Eva Jinek.

Maar zover is het gelukkig nog niet. De Leidse politicoloog Tom Louwerse onderzocht hoe het zit met de slotpeilingen door de jaren heen. Van alle voorspelde zetelaantallen gedurende de verkiezingen van 2006, 2010, 2012 en 2017 was 30 procent precies in de roos, 30 procent zat er een zeteltje naast en 15 procent twee zetels. Maar in 12 procent van de gevallen bedroeg de misser vijf zetels of, op echte rampdagen voor de peilers, nog meer.

Volgens Louwerse bestaat altijd de mogelijkheid dat zich woensdag ook weer zoiets zal voordoen. Al weet hij dat niet zeker. Niettemin is het een hoopvolle constatering voor alle gekwelde lijsttrekkers die met betraande ogen de peilingen bestuderen en hun politieke loopbaan al uit de rails zien lopen. Zo lang het geen negen uur is en de exitpolls nog moeten komen, kan hij of zij zich vastklampen aan de magische vijf gemiste zetels-kans. Een beetje optimist kan zelfs hopen op min-5 bij de concurrent en plus-5 bij zichzelf. Voltrekt het wonder zich, dan jonassen de aanwezige partijleden de winnaar door de zaal en verklaren ze dat de nieuwe messias onder hen is.

Dit komt niet zo vaak voor. Maar onmogelijk is het niet. Er kan zich iets voordoen, een extreem hoge luchtdruk in combinatie met een plotselinge temperatuurdaling, een absoluut dodelijke krantenkop voor de stembureaus open gaan, een collectieve begeestering die zich van de massa meester maakt, een passerende komeet of zonnestorm; iets onverklaarbaars dat alle peilingen wegvaagt en de Kamerverkiezingen van 2021 tot de verrassendste uit de geschiedenis maakt en tevens tot de ultieme nachtmerrie van elke opiniepeiler. Maar die kan dan weer gaan peilen hoe zoiets heeft kunnen gebeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden