ColumnJean-Pierre Geelen

De slavernij is terug, de muisklik is de nieuwe zweepslag

Het gebeurt niet vaak dat je in anderhalf uur een heel gezin te gronde ziet gaan. Het overkwam mij deze week, in de bioscoop. Nu, dagen later, vraag ik me nog af hoe het met Ricky Turner is, met zijn vrouw Abbie en hun twee kinderen Seb en Lisa Jane. Ze zijn de hoofdfiguren in een Britse speelfilm die een documentaire kon zijn: Sorry, we missed you, een perfect geacteerde aanklacht (vijf sterren in deze krant) van regisseur Ken Loach tegen de utopie van het neo-liberalisme.

Ricky raakte in de crisis zijn baan in de bouw kwijt en wordt pakketjesbezorger. ‘Eigen baas’, maar vooral ‘schijnzelfstandige’ met nulurencontract. Zijn bus moest hij zelf betalen; het kostte Abbie, die in de thuiszorg werkt, haar auto. Intussen moest hij met ellenlange dagen steeds hogere targets halen, tegen een schijnloontje en onder dwang van de allesregistrerende scanner. Is die kapot? Betalen. Ziek? Boete en zelf vervanging regelen. Wie de bioscoop uitwandelt zonder brok in de keel van de lotgevallen van dit gezin, heeft geen hart.

Ik had het net zo’n beetje verwerkt, toen Trouw berichtte over Wehkamp, internetbedrijf van ver vóór internet. ‘Worstelend Wehkamp wil ‘juweeltje’ worden’, luidde de kop. Klonk lekker, maar niet goed: het webwarenhuis draaide afgelopen boekjaar 27 miljoen euro verlies. Een van de redenen: de vele retourzendingen, ‘een ware logistieke en financiële nachtmerrie voor onlinewinkels’.

Velen bestellen hun kleding in alle maten en kleuren, wat niet staat, gaat terug – gratis. Het herinnert aan dat onthullende verhaal van Jeroen van Bergeijk, vorig jaar, over zijn undercoverwerk op de afdeling Retouren van Bol.com. Huiveringwekkend citaat: ‘De eerste dag kreeg ik een dildo van ongeveer zo groot’, vertelt Bruno, terwijl hij met zijn rechterhand op zijn linkeronderarm – bij de elleboog – de lengte aangeeft. ‘Met de poep er nog aan.’

Nergens is het kapitalisme smeriger dan in de krochten van de webeconomie.

Die terugstuurcultuur hebben webwinkels in hun moordende concurrentie zelf gecreëerd, maar ik weet wie het slachtoffer is: Ricky. Hij mag al die zendingen bezorgen tegen hongerloon, tot hij bezwijkt.

De slavernij is weer helemaal terug, de muisklik is de nieuwe zweepslag. Radio 1-programma De Nieuws BV sprak onlangs met twee pakketbezorgers van PostNL, die Sorry, we missed you ook hadden gezien. Een van hen vond de film ‘mild’. Wie dacht dat het leven in Noord-Engeland rauwer is dan in beschaafd Nederland, kwam bedrogen uit. PostNL had net 36 cent per pakketje van zijn beloning afgetrokken: volgens berekeningen kon het sneller.

‘Wat doen we elkaar aan?’, vraagt Ricky op het diepst van de crisis wanhopig aan zijn Abbie. Ze weet het niet, en beent weg naar haar huilende dochter die hoopt dat alles weer normaal zou worden – dream on.

Je ziet ongeduldigen op Twitter nogal eens een bezorgdienst aanklagen. Klachten nemen toe, becijferde het CBS in de hysterie van Black Friday. In de online-economie worden gewone stervelingen het bos in gestuurd (‘Hey Bianca, wat vervelend voor je!’), maar sommige BN’ers weten hun bekendheid uit te venten: hun leger volgers kan de doodsklap uitdelen aan een reputatie. Eén avondje bios en je bent op slag verlost van zoveel schaamteloosheid.

Voortaan denk ik even na voor weer een bestelling. Als Ricky bij mij aanbelt, neem ik het pakje voor de buren aan, zodat hij betaald krijgt zonder te hoeven terugkomen. Een kop koffie kan hij krijgen. En een kaartje voor de film.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden