Column Arie Elshout

De schaduwkanten van een onbegrensde cyberwereld

2018-04-29 11:24:15 AMSTERDAM - Reizigers van luchthaven Schiphol ondervinden vertragingen nadat het vliegveld te kampen had met een grote storing bij het inchecken. Foto ANP

Wat kortsluiting kan aanrichten was vorig weekend te zien op Schiphol. Computers raakten in de war, het inchecksysteem viel uit, de rijen werden steeds langer, de luchthaven ging op slot, op de aanvoerwegen ontstonden files, mensen stapten met hun koffers uit auto’s en sprongen over slootjes in een wanhopige poging hun vluchten te halen.

Orde sloeg onmiddellijk om in chaos.

Even zagen we een glimp van hoe kwetsbaar de moderne massamaatschappij is voor zelfs de kleinste verstoring van de normale, gedigitaliseerde gang van zaken. Schiphol verwerkt jaarlijks zeventig miljoen passagiers. Zijn computersystemen zijn erop ingericht dat soepel en snel te laten verlopen. Lukt dat niet, dan slaat de paniek toe.

Internet en computers hebben ons veel gebracht. Dat we altijd en overal snel en gemakkelijk in verbinding kunnen staan met alles en iedereen, levert ons veel voordeel, gemak en plezier op. Maar de connectiviteit brengt ook gevaren met zich mee. Als de verbinding abrupt wordt verbroken, zijn we in last. Zie hierboven. En dat was dan nog een overzichtelijk incident als gevolg van een toevallige samenloop van omstandigheden.

Echt dreigend wordt het als kwade krachten van de digitale snelweg een insluiproute of schietbaan maken. Internet is immers tweerichtingsverkeer. We kunnen ermee naar buiten treden in een schier onbegrensde cyberwereld, maar de verbinding kan ook worden misbruikt om bij ons naar binnen te dringen om persoonlijke gegevens en geld te stelen, om ons te manipuleren met nepnieuws of om cruciale infrastructuur te bestoken.

Naïef

Achteraf kun je je verbazen over de naïviteit waarmee we al die wonderbaarlijke nieuwigheden uit Silicon Valley omarmden. We telden vooral de zegeningen en beseften te weinig dat internet ook een vloek kan zijn. Dat is rap aan het veranderen. De schok van het Facebook-schandaal en de vraag in hoeverre internet heeft bijgedragen aan de Brexit en Trump heeft iedereen wakker geschud. Er kunnen ineens niet genoeg veiligheidssloten worden aangebracht op de digitale deur.

Bij de Navo zijn ze druk bezig met het opwerpen van verdedigingswallen. Op de top in Warschau in 2016 werd cyberspace officieel tot potentieel strijdtoneel verklaard, net als land, zee en lucht. Dat jaar waren er vijfhonderd aanvallen per maand op Navo-netwerken, meest uitgevoerd door staten, aldus het bondgenootschap.

Ook bij de Europese Unie knipperen de rode lampjes. ‘Cybermisdaad en door staten gesteunde kwaadaardige cyberactiviteiten vormen een van de grootste bedreigingen voor onze maatschappijen en economieën. We verliezen wereldwijd elk jaar al zo’n 400 miljard euro vanwege cyberaanvallen’, aldus de EU.

Dagelijks leven

De burger en de maatschappij als geheel moeten worden beschermd. Bevreesd is men voor acties die het dagelijks leven ontwrichten. In maart beschuldigde de Amerikaanse regering Rusland van cyberaanvallen tegen Amerikaanse en Europese kerncentrales, waterleidingsbedrijven en elektriciteitsnetwerken. Volgens de Amerikanen wilden de Russen even laten voelen dat zij cruciale computersystemen kunnen verstoren in geval van een conflict.

Stel je voor: geen water, stroom of brandstof. New York maakte dat eind 2012 mee na de orkaan Sandy. Ik zag hoe bij pompstations spanningen ontstonden in het gevecht om de schaarse benzine. Er werden zelfs pistolen en messen getrokken. Het was de natuur die dat veroorzaakte, maar het kan ook de mens zijn die dat via het internet van afstand doet met zijn ogen gefixeerd op een beeldscherm en zijn vingers dansend over een toetsenbord.

Het Navo-hoofdkwartier werkt hard aan een cyberdefensie. Het is onontgonnen terrein, zegt een bron, maar er zijn al snellereactieteams om lidstaten te hulp te schieten. De urgentie is voelbaar, want hoewel Schiphol niet door een aanval werd getroffen, leerde het wel hoe gauw de massa, gewend aan een leven met de snelheid van een muisklik, ten prooi valt aan chaos als de vanzelfsprekendheden wegvallen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.