Columnkustaw bessems

De rot in de politiek zat niet zo diep zonder alle Ank Bijlevelds en hun ‘persoonlijke afwegingen’

null Beeld

Zonder Ank Bijleveld hadden we misschien wel nooit tien jaar Rutte gehad.

Nu staat ze vooral bekend als de afgetreden minister van Defensie, medeverantwoordelijk voor de abominabel verlopen evacuatie uit Afghanistan. Als de vrouw die, anders dan collega Kaag, wilde aanblijven nadat een Kamermeerderheid had uitgesproken dat het kabinet ‘onverantwoordelijk heeft gehandeld’ en dat Bijleveld in het bijzonder tolken en hun gezinnen in de steek heeft gelaten. ‘Ik maak een andere persoonlijke afweging’, was Bijlevelds enige verklaring. Partijgenoten moesten haar met een koevoet uit haar zetel wrikken.

Het is elf jaar eerder als Bijleveld vanaf een podium in de Rijnhal in Arnhem twee getergde islamitische Rotterdammers in het gezicht kijkt. Die staan bij een microfoon in de zaal. ‘Hoe kan het CDA samenwerken met iemand die mijn religie verscheurt en weggooit?’, vraagt de een. ‘Met een partij die mij als potentiële terrorist ziet’, zegt de ander.

Het is het CDA-congres dat uiteindelijk bij meerderheid een coalitie met de PVV van Geert Wilders zal goedkeuren en zo Rutte voor het eerst in het zadel zal helpen. Wilders heeft dan al voor een ‘kopvoddentaks’ gepleit, gezegd dat de straten moeten worden ‘terugveroverd’ op ‘kolonisten’. In de formatie-onderhandelingen was CDA’er Ab Klink gewetensbezwaard afgehaakt, maar Ank Bijleveld was bereid om in te springen en werd zo een van de architecten van Rutte I.

Ze had een persoonlijke afweging gemaakt.

Tegen de islamitische CDA-leden zegt ze met droge ogen dat het CDA de denkbeelden van Wilders júist in de coalitie met diens PVV gaat bestrijden. Van dat beruchte congres is vooral een hysterische Camiel Eurlings in het collectieve geheugen blijven hangen, maar het was Bijleveld die de kastanjes uit het vuur haalde.

Het CDA betaalt een hoge prijs voor het akkoord met de PVV, maar Bijleveld heeft daar weinig last van. Want ze mag dan als nummer twee op de kandidatenlijst kiezers om vertrouwen hebben gevraagd, binnen een paar maanden is ze weg: commissaris van de koningin in Overijssel. Ze blinkt in dat persoonlijk afwegen dan al uit.

Het legt haar geen windeieren. ‘Na zeven jaar commissaris stond ik op alle lijstjes’, zei ze onlangs tegen NRC over haar benoeming tot minister. Het verraste haar dat het voor Defensie was, want daar wist ze niet veel vanaf, maar die persoonlijke afweging weerhield haar er niet van om de post aan te nemen.

Als minister viel ze op door de Kamer herhaaldelijk onvolledig en onjuist te informeren over het Nederlandse bombardement op het Iraakse Hawija in 2015 waarbij – detail – zeventig burgerdoden vielen. Een probleem dat ze weloverwogen wegmoffelde in een commissie. En in het conflict tussen de CDA-top en Pieter Omtzigt, gemangeld omdat hij te zeer opkwam voor slachtoffers van het toeslagenschandaal, dook Bijleveld op aan de zijde van partijleider Hoekstra om die een handje te helpen met afwegen: het CDA had Omtzigt gewoon geen termijn meer moeten gunnen.

Toen het Westen Afghanistan na twintig jaar oorlog aan de terreur van de Taliban overliet, had Bijleveld als geopolitieke analyse: ‘Laten we hopen dat de Afghanen nu denken: Oké, we moeten het anders doen.’ En nadat de evacuatie voortijdig moest stoppen en hopeloze mensen niet meer konden vluchten, noemde Bijleveld dat ‘akelig voor iedereen’ en gaf ze de schuld aan Afghaanse Nederlanders die tegen een negatief reisadvies in op de valreep nog het land en hun familie hadden bezocht.

Rutte mag hoofdverantwoordelijke zijn voor de rot die de afgelopen tien jaar steeds dieper in de politiek is gaan zitten, hij opereert bij de gratie van de vele Ank Bijlevelds en hun persoonlijke afwegingen.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden