Rondvraag

'De rol van vrouwen in de strijd wordt zwaar onderschat'

Een van ronselen voor de Syrische strijd verdachte vrouw is gisteren vrijgesproken, haar man werd als eerste teruggekeerde Syriëganger veroordeeld tot drie jaar cel. Wat vinden experts van deze uitspraken? 'De circa vijftig vrouwen die vanuit Nederland naar Syrië gaan, zijn daar echt geen taarten aan het bakken.'

De van ronselen voor de jihad verdachte Azzedine C. spreekt tijdens een pro IS-demonstratie in de Haagse Schilderswijk. Beeld anp

Anton van Kalmthout - Emeritus hoogleraar Strafrecht:

'De rechtbank staat in het vonnis voor de vraag: wat valt onder werven voor de jihadistische strijd? Hoe grens je dat af? Ze beginnen met de vraag of vrouwen geronseld kunnen worden. Nee, is de conclusie van de rechtbank in dit geval. Alle gedragingen die de vrouwen vertonen - het moreel, ideologisch en financieel steunen van hun mannen -, zijn niet strafbaar. Daarvoor moet sprake zijn van inzet in de strijd.

'Het Openbaar Ministerie (OM) is het daar niet mee eens en gaat in hoger beroep op basis van art. 205 van het wetboek van strafrechten. Daarin staat dat 'hij die, zonder toestemming van de Koning, iemand voor vreemde krijgsdienst of gewapende strijd werft, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren'. Ik kan mij vinden in de conclusie van de rechtbank dat dit niet geldt voor het ronselen van vrouwen die slechts hun man ondersteunen in de strijd. Wij mogen die steun laakbaar vinden, dat maakt het niet strafbaar.

'Er is wel een probleem met art. 205. Het is zodanig breed geformuleerd dat iemand die vecht voor de, volgens ons, 'goede zaak', ook kan worden veroordeeld. Neem artsen die uit medemenselijkheid strijders gaan oplappen. Strikt genomen zouden zij op basis van art. 205 wel veroordeeld kunnen worden. Maar daarvoor is het wetsartikel niet bedoeld. Er zal een grens getrokken moeten worden.

'Dat zal denk ik gaan gebeuren. Motieven zullen een belangrijke rol gaan spelen in toekomstige zaken. Ik verwacht niet dat vormen van strijd die wij wel moreel ondersteunen, vervolgd zullen worden. De rechter doet dat feitelijk nu al door te zeggen dat ze het per geval moeten bekijken. In het vonnis sprak de rechter specifiek van een bijdrage aan de gewapende strijd van IS.'

Ibrahim Wijbenga, lid Strategisch Netwerk Radicalisering en Polarisering Amsterdam:

'De veroordeling tot drie jaar cel van een Syriëganger laat zien dat het uit is met het kinderspel in Nederland. Wie zich mengt in de gewapende strijd, kan rekenen op een gevangenisstraf. Ook vrouwen moeten zich na de vrijspraak van Chukri F., die zich volgens de rechter niet rechtstreeks heeft ingezet voor de strijd, niet rijk rekenen. Het OM gaat in hoger beroep en ik mag toch hopen dat de Hoge Raad nog eens kritisch kijkt naar hun bijdrage aan de jihad.

'De rol van vrouwen in de strijd wordt op dit moment zwaar onderschat. De uitspraak van de rechter is niet hoopgevend. De circa vijftig vrouwen die vanuit Nederland naar Syrië zijn gegaan, zijn daar echt geen taarten aan het bakken. Ze werken onder andere als een soort shariapolitie die toeziet op kledingsvoorschriften en geregeld komen verhalen naar buiten dat daarbij geweld wordt gebruikt. Ook in Nederland spelen ze een belangrijke rol. Ze zijn gefascineerd door de zuivere islam en maken de jongens helemaal gek in hun hoofd. 'Als ik een man was, dan wist ik het wel', zeggen ze tegen de jongens. Pure opruiing, lijkt me.

'Het is een gotspe dat de verdediging zich beroept op vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst. Ze zijn juist tegen die vrijheden. Als moslim voel ik mij zwaar beledigd. Ze maken een klucht van iets heel ernstigs. We moeten uitkijken dat moslims in Nederland niet te kakken worden gezet als ook in hoger beroep de vrouw niet wordt veroordeeld. Dergelijk gedrag moet worden gebrandmerkt als sektarisch.'

Beeld anp

Omar Ramadan, radicaliseringsexpert van RadarAdvies:

'Of de veroordeling van de eerste terugkerende Syriëganger afschrikt? Ik geloof het niet. Mensen die geloven dat IS er is om arme Syriërs te beschermen tegen Assad en niet om westerse journalisten te onthoofden, die schrik je niet af met drie jaar cel. Maar hopelijk opent de rechtsgang in ieder geval de ogen van Nederlanders op het punt dat vrouwen een belangrijke rol vervullen in de jihad. Zij figureren in propagandafilmpjes van IS, die hun hoofdstad Raqqa afspiegelen als de hemel op aarde in plaats van het oorlogsgebied dat het is. Een plek waar supermarkten zijn met volle schappen, waar je kinderen prima kunt grootbrengen.

'Gisteren is duidelijk geworden dat binnen ons rechtssysteem dat gedrag niet zo gemakkelijk aantoonbaar is als het overvallen van een bank of vechten met IS. Want waar ligt de grens tussen graag in het kalifaat willen wonen en anderen aanzetten om daar voor te vechten? Onze wet is in ieder geval niet in staat gebleken om een vrouw te veroordelen die vrij duidelijk anderen heeft gemotiveerd een bijdrage te leveren aan de strijd.

'Ik sta open voor ideeën om de wet op dat punt aan te scherpen, maar met de rechtsgang alleen zijn we er niet. Het is een bot instrument. Ik heb meer vertrouwen in deradicaliseringsprogramma's. Dat begint met oprechte interesse in wat deze mensen drijft om naar Syrië te gaan. Ook verdienen zij steun bij terugkomst. Bij het vinden van een huis en een school voor hun kinderen. In Duitsland en Denemarken is gebleken dat het dan mogelijk is om zaadjes van twijfel te zaaien, ze te laten zien dat ze een rad voor de ogen wordt gedraaid.'

Ruud Hoff, Midden-Oosten deskundige:

'De uitspraak van de rechter roept veel vragen op. Vanuit de politiek wordt gesproken van een duidelijk signaal richting mogelijke jihad-participanten, maar ik betwijfel of dat signaal daadwerkelijk zo wordt opgevangen. Ik denk dat moslims die dusdanig geradicaliseerd zijn dat ze willen participeren - het betreft hier overigens een klein, extremistisch gedeelte - zich niet laten tegenhouden door deze uitspraak. Wellicht dat de uitspraak een stimulerende werking kan hebben die antiwesterse gevoelens oproept of verergert.

'Welke waarde heeft deze uitspraak dan wel? Allereerst is het natuurlijk feit dat mensen die opgesloten zitten, niet langer kunnen participeren. Daarnaast heeft het symbolische waarde en heeft het een precedentwerking. In de toekomst zal gerefereerd kunnen worden aan deze uitspraak, hetgeen natuurlijk toekomstige rechtszaken kan vereenvoudigen. Ook was het Nederlandse volk toe aan duidelijkheid. Die is nu gegeven.'

Herman L. Beck, hoogleraar godsdienstwetenschap, gespecialiseerd in islam:

'Ik denk niet dat het vonnis de sterk geradicaliseerde moslims zal afschrikken. Allereerst omdat het vonnis geveld is door een ongelovige, daarmee verliest het direct geloofwaardigheid voor extremisten. Ten tweede kan het ook een onbedoeld neveneffect hebben, namelijk dat de straf motiverend kan werken, zoals we zagen na de veroordeling van Mohammed B. Enkele leden van de Hofstadgroep hebben later in interviews aangegeven daarna verder geradicaliseerd te zijn.'

Petra Sijpesteijn, hoogleraar Arabische Taal en Cultuur:

'Het belangrijkste is dat we kijken naar waar die radicalisering vandaan komt en hoe we het kunnen tegengaan. Radicalisering ontstaat vaak omdat moslims slechts enkelzijdig ingelicht worden. Het mooie aan de islam is dat het op zoveel verschillende manieren geïnterpreteerd kan worden. Maar als je dan alleen die interpretatie kiest die tot een radicaal standpunt leidt, schiet je daar niet veel mee op. Door het om te draaien en geradicaliseerde moslims kennis te laten maken met de veelzijdigheid van de islam, kan deradicalisering gerealiseerd worden. Er zijn hele intensieve programma's, waar ook psychologen aan meewerken. Dat is mijn ogen een goede duurzame oplossing.'

Edwin Bakker - Hoogleraar Terrorisme en Contraterrorisme (in Nieuwsuur):

'Er werd al heel lang gezegd dat je niet naar Syrië mocht gaan, dat dat strafbaar zou zijn. En nu ligt er een duidelijk uitspraak: als je daar naar toe gaat en je sluit je aan bij een jihadistische organisatie en je doet aan opruiing, dan blijkt dat bewezen te kunnen worden. En met de wet ernaast betekent dat dat je veroordeeld kan worden tot drie jaar.

'Ik denk dat heel veel vrouwen die dat doen (het werven van vrouwelijke Syriëgangers, red.), heel erg blij zullen zijn met deze uitspraak. Daar maak ik me ook wel een beetje zorgen over, omdat met name in Nederland het aantal actieve vrouwen in de jihadistische scene toch groter is dan in een aantal andere landen. Mijn persoonlijke mening is dat die rol belangrijker is dan uit deze uitspraak blijkt.'

Het Openbaar Ministerie (31 oktober 2014)

'Actieve deelname aan de strijd tegen IS in Irak en Syrië is in beginsel strafbaar. Voor Nederlanders en anderen die in Nederland hun woon- of verblijfadres hebben, geldt het Wetboek van Strafrecht ook over de landsgrenzen. Bepaalde handelingen in die gewapende strijd kunnen oorlogsmisdrijven zijn, maar ook commune misdrijven, zoals moord, doodslag, vrijheidsberoving of mishandeling.

'Eerder kwam in het nieuws dat leden van motorclub No Surrender en oud-militairen willen meevechten aan de zijde van de Koerden tegen IS. Als de indruk is gewekt dat zij daarvoor niet strafbaar zouden zijn, is dat niet terecht. Ook zij vallen gewoon onder het Nederlandse strafrecht en kunnen dus worden vervolgd als zij misdrijven plegen.

'Hulp aan IS of in dienst treden bij IS is zelfstandig strafbaar nu Nederland met actieve gevechtshandelingen deelneemt aan het gewapend conflict tegen IS. Aansluiting zoeken bij internationale terroristische organisaties, zoals IS en al-Qaida, was altijd al strafbaar.

'Verder kunnen specifieke gevechtshandelingen in naam van IS onder omstandigheden ook worden aangemerkt als oorlogsmisdrijven en commune misdrijven. Jihadisten die willen uitreizen om deel te nemen aan de gewapende strijd worden zoveel mogelijk tegengehouden op verdenking van betrokkenheid bij terrorisme.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden