De revolutie van de gewone man slaat toe

De geest van revolutie waart door de westerse wereld, de revolutie van de gewone man. Waar Brexit een aberratie leek van eigenwijze Britten, kreeg die tijdgeest ook voet aan de grond in Amerika. Volgend jaar mei zijn er Franse presidentsverkiezingen; ook daar dreigt electorale opstand. De gewone man heeft er genoeg van. Massale immigratie bedreigt zijn leefwereld; globalisering zijn bestaanszekerheid; het establishment zijn eigenwaarde.

Trump, aanvankelijk weggehoond als buitenstaander, leidde eigenlijk een antiestablishmentbeweging. Beeld afp

Peter Thiel is miljardair in Sillicon Valley, 'Duits Amerikaan', gay en Trump-supporter. Een ongebruikelijke combinatie. In de National Press Club in Washington DC zette hij zijn standpunt uiteen: 'The Heartland is bleeding'. De babyboomers teren op kleine spaartegoeden. Bij de ziekteverzekering Obamacare gaan premies omhoog en de dekking omlaag. Onder jongeren veroorzaken hoge collegegelden levenslange studieschulden, zonder uitzicht op een goede baan. Verarming slaat toe tussen Wall Street en Hollywood.

Democraten zijn voor immigratie. Gevolg: lage lonen. Democraten en Republikeinen zijn voor globalisering en vrijhandel. Gevolg: in de Amerikaanse industrie daalde sinds 2000 de werkgelegenheid met 33 procent. Bijna 6 miljoen banen weg. Thiel wees op de oorzaken van Trump. Intellectuele eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de linkse cineast Michael Moore die oorzaken ook ziet. Hij komt dan ook uit Flint in Michigan waar de auto-industrie verdween en het drinkwater is vergiftigd met lood.

De drieschaar - anti-immigratie, antiglobalisering en anti-establishment - die de Brexit veroorzaakte, is geen eendagsvlieg. Dezelfde factoren splijten de Verenigde Staten. Trump, aanvankelijk weggehoond als buitenstaander, leidde eigenlijk een antiestablishmentbeweging. Hij deed een vijandige overname van het Republikeins platform en beraamde daarna een inbraak in het Democratisch electoraat. Vooral in de Rust Belt, het 'Wallonië van Amerika' met staten als Ohio en Michigan.

Democratische leiders lieten, net als Europese socialisten, demografie voorgaan op sociologie. Via de voordeur haalden ze nieuwkomers binnen, als nieuw electoraat. Tegelijk joegen ze de arbeidersklasse eruit via de achterdeur. Als de oude, trouwe kiezers klaagden, kregen ze te horen dat ze racisten waren. 'Witte mannen.'

Ze zouden sowieso snel uitsterven. Trump ving dit Democratisch kiezersvolk op. Hij wilde Amerika's politieke landschap hertekenen en de Trump-trein raasde door de Rust Belt.

Politieke correctheid werkt niet meer als zweep voor groepsdenken. 'Seksist, racist, fascist' werden dode letters van culturele elites. De media, onderaannemers van het establishment, werden de 'leugenpers'. Het paternalisme van gevestigde media vervangen door de rebellie van sociale media.

Dit doet in Europa denken aan revolutiejaar 1848 toen burgers zich verzetten tegen autocratische elites van onderling verweven koningshuizen. Het was de revolutie van de burgerij. In de Frankfurter Paulskirche verzamelde zich zowaar een parlement. Het bestond uit nogal veel professoren, wat de besluitvorming niet ten goede kwam. Daarom de gevleugelde woorden: 'Dreimal 100 Professoren, Vaterland du bist verloren'.

Revoluties zijn slecht voor de gemoedsrust; voorkomen is beter. Koningshuizen die zich destijds met paternalisme verzetten, zijn geschiedenis. Koning Willem II werd op slag van conservatief liberaal. De Oranjes overleefden. België, toen een moderne staat, deporteerde Karl Marx die het Communistisch Manifest had geschreven in het Brusselse Maison du Cygne, nu een restaurant voor de gegoede burgerij.

De Franse geest is altijd rijp voor revolutie. Net als Brexit en de Amerikaanse verkiezingsstrijd werkt er de drieschaar met uiteindelijk een binaire keuze in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Het Franse sentiment tegen immigratie is immens. Globalisering is volksvijand. Parijs, het machtscentrum, wordt door 'la France profonde', het gewone Frankrijk, diep gewantrouwd.

Marine Le Pen, leider van het Nationaal Front, is beter gepolijst dan Trump en heeft zelfs politieke vadermoord gepleegd op vader Jean-Marie om haar partij te fatsoeneren. Het Nationaal Front staat sterk, zowel in het noorden, het zuiden en het oosten, met Straatsburg als bolwerk.

Le Pen kan in een eerste ronde al ver komen als er een veelheid aan kandidaten is. Versnippering maakt haar veruit de grootste. In de tweede ronde volgt de keuze uit de eerste twee. Le Pen versus Sarkozy? Zal links Frankrijk stemmen voor de verafschuwde 'Sarko' of zal het thuis blijven? Zal in de ultieme tweestrijd burgerlijk rechts stemmen voor opnieuw een socialistische president, of thuis blijven? Le Pen heeft een sterk gemotiveerde aanhang en de thuisblijvers kunnen haar, onbedoeld, president maken.

Als de 'revolutie van de gewone man' toeslaat in Frankrijk heeft Europa een majeur probleem.

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.