ColumnSheila Sitalsing

De rechters beschermen ons, maar wie beschermt de rechters?

Een rechtsstaat die functioneert is een mooi gezicht.

Als er wetten worden uitgevaardigd of verdragen ondertekend of anderszins politieke besluiten worden genomen, waar de mensen die deze wetten hebben uitgevaardigd of de wettelijk bindende verdragen hebben ondertekend of andersoortige politieke besluiten hebben genomen, zich er vervolgens niet aan houden.

Als er dan iemand naar de rechter kan stappen om te bepleiten dat het raar is dat de staat zich niet aan zijn eigen regels houdt.  En dat de burgers hierdoor ernstig worden benadeeld. Omdat ze onvoldoende worden beschermd tegen de gevaren van klimaatverandering.

Als de rechter dan vonnist dat dit inderdaad niet in de haak is en dat de overheid aan de bak moet om haar burgers de beloofde bescherming te bieden.

Als de staat vervolgens zegt: belachelijk, wíj gaan hier over politieke besluiten. En het vonnis aanvecht bij hogere rechters en nog hogere rechters.

En als de hoogste rechter vervolgens zegt: zijn jullie eigen regels, hoor. Wij bedrijven geen politiek, wij beoordelen gewoon of regering en parlement blijven binnen de grenzen van het recht waaraan zij zijn gebonden. Sterker, waaraan zij zichzelf hebben gebonden. Uit het arrest: ‘Deze opdracht tot het bieden van rechtsbescherming, ook tegen de overheid, is een wezenlijk onderdeel van de democratische rechtsstaat.’ Dat is geen ‘ontoelaatbaar bevel tot wetgeving’. Want hoe dat moet, welke specifieke wetgeving nodig is, dat is politiek, dat mag de staat zelf uitzoeken, zeggen de rechters.

En zo kon het komen dat de Hoge Raad vrijdag de Nederlandse regering opdroeg om meer werk te maken van het terugdringen van de broeikasgasuitstoot. Het duurt een jaar of zes, maar dan heb je ook wat. Einde rechtsgang.

Hier en daar viel verongelijkt gebalk te horen, over de Hoge Raad als ‘CO2-raad vol D66’ers’, en over rechters die ‘van ons land één groot windmolenpark’ maken, en over ‘rechterlijk activisme’,  en over ‘linkse’ rechters die slinkse politiek bedrijven over de ruggen van de imaginaire ongehoorde gewone man. Het is de reflex van de benadeelde. De verliezer die bij onwelgevallige rechterlijke uitspraken vol overgave in de rol van slachtoffer kruipt, ‘politiek proces!’ gaat janken tegen de maan en ijverig in de geschiedenisboekjes gaat bladeren om zijn leed af te zetten tegen het allerergst denkbare leed dat hij vinden kan. We kennen dit verschijnsel vooral uit minder aangeharkte landen, waar zulk gejank niet zelden samengaat met intimidatie en bedreiging van rechters, en ook in Nederland is het aan een opmars bezig. Rechters beschermen ons, maar wie beschermt de rechters?

Het doel – de Nederlandse CO2-uitstoot moet volgend jaar minstens 25 procent zijn gedaald ten opzichte van 1990 – is volgens het Planbureau voor de Leefbaarheid niet haalbaar, althans niet zonder drastische ingrepen. Dat belooft nieuwe pelotons trekkers op de snelwegen, een wederom omgeploegd Malieveld, nieuwe intimidaties en hernieuwde pogingen om het primaat van de grote bek te vestigen.

Het kabinet wekt niet de indruk dat het ogenblikkelijk de sluiting van megastallen en andere uitstoters ter hand zal nemen. Het doel blijft om het doel te halen, zegt de premier, met een luchtigheid die doet vermoeden dat hij meent dat zo’n vonnis een tamelijk vrijblijvende inspanningsverplichting is. We gaan een beetje ons best doen, als we het opgelegde doel niet halen, is dat jammer.

Moeten de mensen die geen premier of minister zijn eens proberen te doen met een rechterlijke uitspraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden