Verslaggeverscolumn Toine Heijmans

De prijs is zes dode baby’s en één dode moeder, heeft de wethouder uitgerekend

Toine Heijmans

Urk is natuurlijk een schilderachtig, pittoresk en feeëriek onderdeel van de Nederlands-christelijke cultuur, maar het moet ook mee in de maalstroom van vandaag die vooral bestaat uit marktconforme schaalvergroting. En dan ben je de klos, als gemeente met twintigduizend zielen, in het hart van het land en toch excentrisch, een plek bovendien die historisch gezien uitstekend voor zichzelf kan zorgen: hier is het participeren uitgevonden, eeuwen geleden al.

Urk is nationaal recordhouder bevallingen per duizend vrouwen (82,3) maar nu het ziekenhuis in Lelystad failliet is rijden ze in barensnood naar Sneek, Heerenveen, Zwolle, Almere of Harderwijk. De prijs is zes dode baby’s en één dode moeder in acht jaar, heeft de wethouder uitgezocht, Freek Brouwer, een Urker die dag en nacht bezig is de spoedeisende hulp voor zijn gemeente te behouden, die brieven schrijft aan de minister, de inspectie, en lobbyt in Den Haag, want als je excentrisch bent moet de druk erop.

Freek Brouwer. Beeld Verslaggeverscolumn Toine

Helaas is Urk slechts een komma in het schimmige ziekenhuisverhaal – contact met de curatoren of de verzekeraar krijgt hij niet, ‘uiteindelijk’, zegt Freek, ‘doe je niet echt mee in het spel.’ Niet maeken, zeggen ze op Urk, niet zeuren, maar ‘dit gaat levens kosten’. Tegen zijn beleidsmedewerker: ‘álles neerleggen, we gaan hier 24/7 mee bezig’.

Veiligheid en zorg zijn een prioriteit voor elke overheid – althans, op Urk.

Waar ze trouwens al een eigen ambulancedienst onderhouden met vrijwilligers, betaald door de Urkers zelf, omdat het nodig is.

Het ziekenhuis van Lelystad is gered maar zonder spoedeisende hulp en acute verloskunde – dat is voor investeerders niet interessant. De reis van Urk naar de dichtstbijzijnde verloskamer duurt nu 43 minuten, berekende het rekenmodel, en dat is twee minuten onder de wettelijk maximale aanrijtijd. Beleidsmakers houden van rekenmodellen want de praktijk is weerbarstig en spreadsheets spreken niemand tegen. Op dezelfde manier is er nergens sprake van vliegtuigoverlast.

Karine van der Heijden. Beeld Verslaggeverscolumn Toine

Maar Karine kan ook rekenen, en zij weet hoe het is om met een geval van foetale nood naar het ziekenhuis te rijden. Dat lukt nooit in drie kwartier. Voor het ‘inladen’ van de zwangere in de ambulance rekenen de rekenmeesters vijf minuten – ‘nogál ambitieus’. Maar goed, zij werkt dan ook in de weerbarstige praktijk.

Karine van der Heijden probeert de verloskunde op Urk aan de gang te houden in de chaos. Ze heeft de werkwijze van praktijk Madelief radicaal aangepast. Vrouwen gaan nu uit voorzorg eerder naar een ziekenhuis, mét een verloskundige die daardoor ineens twee keer zoveel tijd kwijt is aan een bevalling. Daarom ook staan nu 24/7 twee verloskundigen standby op Urk, in plaats van één. Die zaken doen in vijf ziekenhuizen. En stuiten op angstige vrouwen. ‘Zwangeren moeten zich gesteund voelen door een systeem. Maar dat systeem is ingestort.’

De acute verloskunde verdween plotseling uit Lelystad, niemand had Karine op die mogelijkheid voorbereid, ‘en iedereen was onbereikbaar’, maar ‘je kunt niet de nacht in zonder iets te regelen’ dus dat is wat ze nu continu doet.

‘De Urkers zijn echt van slag’, zegt Freek, ‘en de politiek heeft geen verhaal voor ons, alleen maar lapmiddelen.’ Op Urk is het vertrouwen weg in de zorg, zegt Karine. De minister stuurt een ‘mooiweerbrief’ met wettelijke aanrijtijden, ‘het gaat geen mens redden wat er in die brief staat’.

Wouter Bos schreef als ex-ziekenhuisbaas in de krant dat de zorg nu eenmaal keuzes moet maken, anders wordt het te duur. Hier is de keuze duidelijk: geen acute zorg vanwege allerlei belangen. Het zorglandschap is een mistig moeras geworden waarin ziekenhuizen zomaar verdwijnen. Of stoppen met behandelen: verzekerden van VGZ kunnen dit jaar niet meer terecht in de ziekenhuizen van Geleen, Heerlen en Kerkrade want de zorg is er op.

Zelf werd ik met kwaal en al de deur gewezen in een ziekenhuis omdat mijn kwaal niet bijzonder genoeg was. Naast het ziekenhuis is een particuliere kliniek waar ze wel gewone kwalen doen. En waar dezelfde artsen werken als in het ziekenhuis – zorg en commercie wikkelen zich onzichtbaar in elkaar.

Freek begint er zelf over: ‘Het is dus zo dat we banken overeind houden met gemeenschapsgeld, maar ziekenhuizen niet. Is dit wel wat je wil, met dat marktgerichte denken?’

Wat ‘r komt dat komt ‘r, zeggen ze op Urk, maar dit gaan ze niet pikken.

Vanuit de visserij bereiken Freek nu berichten over een echte Urker oplossing: ‘er zijn mensen die het ziekenhuis willen kopen.’

En weet dit, zegt Karine, die de berichten ook hoort: ‘een Urker zegt nooit zomaar wat’.

Urk is schilderachtig, pittoresk en feeëriek. Beeld Verslaggeverscolumn Toine
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden