Column Heleen Mees

De prijs die het Westen heeft moeten betalen voor geslaagde globalisering is alleszins bescheiden

Hoe rechtvaardig is het om, nu het Westen haar economische dominantie in in de wereld dreigt te verliezen, China opeens buiten te sluiten, vraagt columnist Heleen Mees zich af.

Terwijl president Trumps anti-China-beleid de afgelopen jaren de krantenkoppen domineerde, gaf de EU de prioriteit aan de handelsrelaties met China. Sinds het bloedige neerslaan van de studentenprotesten op het Plein van de ­Hemelse Vrede in 1989 is de EU-­aanpak er grotendeels op gericht ­geweest om te profiteren van de snelle groei van het China. De EU is de grootste handelspartner van ­China. In 2018 vertegenwoordigde China ongeveer eenvijfde van de EU-invoer van goederen en meer dan eentiende van zijn uitvoer. De ­Chinese investeringen in de EU zijn met 60 miljard euro ruim drie keer zo hoog als de Europese investeringen in China.

De Chinese investeringen in ­bedrijven zoals Deutsche Bank en Kuka, een industriële robotmaker, hebben bij de Duitse regering de vrees doen ontstaan over de toegang van Beijing tot gevoelige gebieden van de economie. Afgelopen december heeft Berlijn de regels om investeringen te screenen al aangescherpt zodat het er een stokje voor kan steken als niet-Europese bedrijven belangen opbouwen in Duitse bedrijven. Maar financieel kwetsbare lidstaten van de EU verwelkomen de Chinese investeringen juist.

Inmiddels hebben dertien van de 27 EU-lidstaten geheimzinnige convenanten met China ondertekend ten behoeve van de Nieuwe Zijderoute (One Belt One Road) waarmee Beijing infrastructuur in meer dan tachtig landen over de hele wereld wil financieren en bouwen. Alleen de noordelijke lidstaten hebben afstand genomen van het initiatief. Critici zeggen dat de Chinese plannen ondoorzichtig en strategisch agressief zijn en de deelnemende landen met verlammende schulden kunnen opzadelen.

De VS waarschuwden Italië dat de Nieuwe Zijderoute ‘made by China, for China’ was en dat Italië er niet van zou profiteren. Dat weerhield de Italiaanse regering er niet van afgelopen weekend in een ceremonie met de Chinese president Xi Jinping in Rome het convenant voor de Nieuwe Zijderoute te ondertekenen, een diplomatieke coup voor China. Italië is het eerste grote Westerse land dat zich aansluit bij het China’s prestigeproject. Met het convenant kan Italië geld lenen van de Aziatische investeringsbank.

Scheidslijn

Volgens Financial Times-columnist Gideon Rachman ontstaat, bijna dertig jaar na de val van de Berlijnse Muur, een nieuwe geopolitieke scheidslijn, ditmaal tussen de VS en China. Van landen wordt in toenemende mate verwacht dat ze duidelijk maken of ze aan de kant staan van Washington of Beijing. Toen

Canada op verzoek van de VS in januari de cfo van het Chinese telecombedrijf Huawei, Meng Wanzhou, arresteerde, nam China meteen wraak door twee Canadezen te arresteren.

Deze opdeling van de wereld in twee rivaliserende blokken vormt volgens Rachman een bedreiging voor de globalisering. Maar anders dan tijdens de Koude Oorlog gaat het nu niet om een tegenstelling tussen goed en kwaad, maar tussen sterk en zwak. Het is een strijd om ­suprematie, niet om ideologie. China doet niets anders dan wat het Westen altijd heeft gedaan. Hoe rechtvaardig is het dan om, nu het Westen haar economische dominantie in in de wereld dreigt te verliezen, China opeens buiten te sluiten?

De globalisering is een succes. Vele honderden miljoenen mensen zijn daardoor de afgelopen dertig jaar uit de absolute ­armoede gehaald (gedefinieerd als 1,80 dollar per dag aangepast voor ­lokale prijzen). De prijs die het Westen daarvoor heeft moeten betalen in termen van lagere economische groei is alleszins bescheiden. Dat de globalisering niettemin op zo veel weerstand stuit, komt doordat de ­lonen in het Westen zijn gedaald en de bedrijfswinsten zijn gestegen als gevolg van de overvloed van goedkope arbeid. Daarom spreken we van de winnaars en verliezers van globalisering.

Verliezers

Hoewel de winsten van de globalisering voldoende zijn om de verliezers te compenseren, gebeurt dat niet. Integendeel. In het Westen zijn juist de belastingen op kapitaal verlaagd en die op arbeid verhoogd. ­Bovendien is de niet onaanzienlijke rekening van de financiële crisis (ook het gevolg van de globalisering) neergelegd bij de burgers in plaats van bij bedrijven. Vorig jaar bereikte het gemiddelde huishoudensinkomen in de VS voor het eerst weer het niveau van eind jaren ­negentig.

Dat de verliezers van de globalisering een zondebok zoeken en stemmen op politici die anti-migratiestandpunten uitdragen zoals ­Donald Trump en Thierry Baudet is begrijpelijk, maar niet terecht. 

Heleen Mees is econoom. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.