CommentaarRaoul du Pré

De politieke schade dreunt na: Rutte staat een nieuwe bestuurscultuur in de weg

Mark Rutte (VVD) na afloop van het debat in de Tweede Kamer  over de mislukte formatieverkenning.  Beeld ANP
Mark Rutte (VVD) na afloop van het debat in de Tweede Kamer over de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

De premier sleept zo’n lange reeks geloofwaardigheidskwesties achter zich aan dat hij in hoogsteigen persoon een nieuwe bestuurscultuur in de weg staat.

De politieke nacht van Sigrid Kaag en Wopke Hoekstra liet veel toeschouwers in grote frustratie achter. De dag begon met de vernietigende onthulling van de leugen die de minster-president een week lang had volgehouden, en eindigde toch weer met een lange reeks onbeantwoorde vragen. Want nog steeds weten we niet in welke context er in de verkenningen nou over het CDA-Kamerlid ­Pieter Omtzigt is gesproken, waarom geen van de aanwezigen zich daar iets van zegt te kunnen herinneren, behalve dan dat het allemaal heel onschuldig was en waarom het in dat geval dan niet gewoon ­verteld kon worden. En welke vertrouweling waarschuwde Rutte donderdagochtend in alle vroegte al voor de op handen zijnde onthulling, voordat alle ­andere fractievoorzitters inzage kregen?

De conclusie is dat alle plechtige voornemens uit de campagne over een transparante en eerlijke overheid in elk geval door de zittende bewindslieden Rutte en Ollongren niet erg serieus zijn genomen. In het hart van het demissionaire kabinet is twee weken na de verkiezingen alweer opzichtig gezondigd tegen alle oproepen van de geruchtmakende parlementaire onderzoekscommissie naar de toeslagen­affaire. Dát er over de positie van Omtzigt en het instabiele CDA werd gespeculeerd in de verkennende gesprekken is niet het grootste probleem, maar wel de doofpot waar het kennelijk in moest verdwijnen. Die werpt een smet op de minister-president waarvan hij niet makkelijk meer verlost zal raken.

Al is het maar omdat hiermee ook de formatie van een nieuw kabinet in de kreukels ligt. Het was al niet makkelijk om de puzzel te leggen, maar nu wordt het bijna ondoenlijk. Wie kan zich voorstellen dat Sigrid Kaag na deze schrobbering van de premier nog met hem in een coalitie stapt in de overtuiging dat hij zijn stijl vanaf nu echt aanpast?

Nog ingewikkelder is een coalitie waarin Rutte en Omtzigt allebei een rol vervullen. Rutte stond al voor alles waar Omtzigt zegt tegen te strijden; nu het CDA-Kamerlid zelf het lijdend voorwerp is geworden van Ruttes machinaties, zal partijleider Hoekstra zich in vreemde bochten moeten wringen om die twee nog samen te brengen.

Tijd kan politieke wonden helen. De aanstaande informateur zal het daarom rustig aan doen. En ­natuurlijk is het niet uitgesloten dat Rutte al zijn communicatieve talenten inzet om Kaag en Hoekstra te overtuigen dat hij het echt over een andere boeg gaat gooien. Maar als hij een langdurige politieke impasse echt wil voorkomen, is het waarschijnlijk behulpzamer als hij en zijn partij zich afvragen of het zo nog wel langer kan.

Alle fracties tellen in de komende dagen hun knopen, zoekend naar manieren om de formatie vlot te trekken. De premier sleept inmiddels zo’n lange reeks geloofwaardigheidskwesties achter zich aan dat hij in hoogsteigen persoon een nieuwe bestuurscultuur in de weg staat. Dat hangt direct samen met zijn neiging naar totale controle en met zijn lange staat van dienst: overal op het Binnenhof is hij omringd door mensen die door en door loyaal aan hem zijn en vaak ook afhankelijk van hem omdat ze hun positie aan hem te danken hebben. Elke tegenspraak is gesmoord. Eén leugentje trekt dan al snel een reeks medeplichtigen mee richting ravijn, zoals we deze week zagen gebeuren. Zo sluipt er betonrot in het openbaar bestuur.

Zou er in de VVD nog iets over zijn van de vroegere debatpartij waarin zo’n analyse ook intern werd ­gemaakt?

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden