VerslaggeverscolumnAriejan Korteweg in Den Haag

De politieke bestuurscrisis die eigenlijk een uitgestelde campagne is

null Beeld

‘Dit is geen incident maar symbool voor hoe het land bestuurd wordt’, zegt Sadet Karabulut van de SP. ‘De waarheid is geweld aangedaan.’ Aan het eind scandeert haar gehoor: ‘Weg met Rutte, genoeg is genoeg. Weg met Rutte, genoeg is genoeg.’

Karabulut zegt nog iets anders, iets om in gedachten te houden: ‘Raar dat het gevoelde wantrouwen geen onderdeel was van de verkiezingsstrijd.’

Duidelijke taal.

Protest bij Thorbecke. Beeld
Protest bij Thorbecke.

Alleen, dit is buiten, op straat. De plenaire zaal is een paar honderd meter verderop, Karabulut is sinds een week geen Kamerlid meer en haar gehoor bestaat uit hooguit honderd mensen, manmoedig aan de voet van dat groteske beeld van Thorbecke in de sneeuwstorm bij elkaar gekomen om te protesteren.

Kristie Rongen, de vrouw die als een van de slachtoffers van de toeslagenaffaire bij een tv-debat Rutte weerstond met de woorden ‘ik stop u even’, is ziek. Anders had ze ook hier gestaan. In plaats daarvan wordt haar tekst voorgelezen. ‘U bagatelliseert alle problemen die uit uw koker komen’, schreef ze over Rutte. Volgt een opsomming: armoede, afbraak van de zorg, daklozen verdubbeld, 77 duizend zorgmedewerkers ontslagen, Groningers niet schadeloos gesteld, pensioenen onder druk, voedselbanken die de druk niet meer aan kunnen. ‘De rij is nog veel langer.’

Dat is het: alles wat zich dezer dagen op en om het Binnenhof afspeelt, is het gevolg van achterstallig onderhoud dat in de verkiezingsstrijd aan bod had moeten komen. En alle hoofdrolspelers zijn zich bewust van de boter op hun hoofd. Wat een rem zet op hun gedrag. De gevolgen daarvan zijn even later te zien in de plenaire zaal, als over het benoemen van een informateur wordt gesproken.

Veel Haagse gesprekken gaan over derden: dat blijkt wel als Sigrid Kaag in dat debat moet opbiechten dat ze met Rutte de kandidatuur van Vera Bergkamp had besproken. Zoiets is normaal, het gebeurt in elke organisatie. Dat het parlement in lichterlaaie raakt bij elke suggestie van vertrouwelijkheid, is vanwege het besef dat collectief een kans is gemist om het anders te gaan doen. En dat de volgende kans misschien vier jaar op zich zal laten wachten.

De tijdens drie kabinetten Rutte gevestigde bestuursstijl – dat had de inzet van de verkiezingen moeten zijn. Maar over de toeslagenaffaire is het in de campagne amper gegaan en de politieke cultuur waarin die ramp zich kon voltrekken, was zelden onderwerp van debat. Er is nauwelijks gesproken over het achterhouden van informatie door bewindspersonen, over wit- of zwartlakken, over de verhouding Kamer en kabinet. In plaats daarvan was er hoffelijkheid over en weer, plus de verplichte figuren met uiterst rechts over immigratie en uitsluiting.

Nu pas komt het allemaal naar buiten. De heftige botsing van vorige week, met moties van afkeuring en wantrouwen, is zodoende eigenlijk een uitgestelde campagne. ‘Positie Omtzigt: functie elders’, is niks meer dan een aanleiding voor wat soms even op een grote schoonmaak lijkt.

Achterstallig onderhoud dus. Om te beginnen bij het CDA, dat verzuimde de thema’s van Pieter Omtzigt te internaliseren. Ook bij de VVD, waar nooit de de vraag gesteld werd of het de verkiezingen in moest met een lijsttrekker wiens bestuursstijl ter discussie staat. Vervolgens bij D66, CU en PvdA, die als – voormalige – coalitiepartijen terughoudend zijn op dit onderwerp.

De omvang van dat achterstallig onderhoud blijkt als Gert Jan Segers (CU) dinsdagavond op tv zegt dat hij al bij de bonnetjesaffaire met Teeven en Opstelten twijfels had over het systeem-Rutte, en dat die bij de toeslagenaffaire werden verergerd: ‘Dit is een veel groter verhaal dan alleen maar een incident, een personele kwestie.’ Dit begon wat Segers betreft dus vele jaren eerder.

Mark Rutte is een politieke monnik. Hij leeft voor het landsbestuur; daarbuiten is er weinig wat op hem wacht. Even leek die monnik uit de orde te worden verbannen, maar hij is bezig zich razendsnel de nieuwe regels eigen te maken, zodat hij weer in genade kan worden aangenomen.

Kristie Rongen noteerde het in andere bewoordingen: ‘Het pluche is van hem. Krampachtig houdt hij zich vast aan deurposten en tapijten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden