Opinie

De politiek van de sterke foto's is hachelijk

Dramatische foto's worden vaak gebruikt als het plaatje bij het praatje dat je toch al wilde afsteken.

Migranten vechten op het station in Gevgelija, Macedonië, om in de trein naar Servië te komen. Beeld EPA

En toen werd die mensonterende, kindonterende foto gepubliceerd van het 3-jarige jongetje Aylan Kurdi, dood maar griezelig gaaf aangespoeld op de Turkse kust bij Bodrum.

Volkskrantcolumnist Bert Wagendorp concludeerde onmiddellijk: 'Die foto, dat is de waarheid. Een dode kleuter aan de vloedlijn.' Dat was sympathiek van hem, maar hoe gruwelijk de foto ook is, ik wist ook zonder dat beeld dat er vrouwen en kinderen verongelukken op hun vlucht naar Europa.

De waarheid van Wagendorp was niet nieuw, maar vooral heel indringend gefotografeerd. Er werd door andere journalisten meteen gegraven: nee, geen graf, men zocht het achtergrondverhaal.

Atypisch

Abdullah Kurdi, de vader van de kleuter was vier jaar daarvoor gevlucht uit oorlogsgebied Kobani en had zich met zijn gezin gevestigd in Istanbul. Die stad is hectisch, vervuild, maar betrekkelijk veilig, en Abdullahs zus uit Canada voorzag het gezin van geld. De dodelijke vluchtpoging naar Europa moest uiteindelijk naar Canada leiden.

In die zin was de situatie van de 3-jarige Aylan atypisch voor al die mensen die vluchten om hun leven te redden, het vege lijf. In juridische zin was Aylan geen politieke, maar een 'economische' vluchteling - voor zover je zulke grote worden kunt gebruiken voor zo'n klein kind.

De foto van Aylan is zo doeltreffend omdat die fungeert als illustratiemateriaal, waarmee de situatie van weer andere vluchtelingen in weer andere omstandigheden wordt gesymboliseerd. Aylan is dood, en dat is gruwelijk genoeg. Maar hoe die foto nieuw licht moet werpen op de vluchtelingenproblematiek of zelfs in een oogopslag 'de waarheid' toont -ik zie het niet.

Beeld Robin De Puy

Er zijn ook foto's van vluchtelingen die elkaar de trein uit vechten op desolate Macedonische stationnetjes. Of ellebogend elkaar verdrukken in Boedapest. Valt dat te begrijpen? Ja. Is dat de waarheid? Maar heel gedeeltelijk. Een foto kan altijd gebruikt worden als het plaatje bij het praatje dat je toch al wilde afsteken.

Alle grenzen open, onmiddellijk, de menselijkheid gebiedt het ons.

Een hek om Europa. 'Nul vluchtelingen in Rotterdam', zoals Ronald Sorensen namens Leefbaar Rotterdam in Buitenhof stelde.

Politiek van de sterke foto's

En ik maar denken: voor dit aanhoudende, onoverzienbare vluchtelingenprobleem is geen simpele oplossing. Dat wordt aanmodderen, bijspringen, op het laatste moment weer iets anders improviseren, een eenmalige uitzondering maken en ja hoor, toch nog een allerlaatste eenmalige uitzondering maken, terwijl de eenduidige politieke lijn allang aan flarden is gescheurd.

Merkel schippert en manoeuvreert als geen ander - en als dat nu het hoogst haalbare is? Geen definitieve oplossing, maar iedere keer weer de crisis du jour zo goed mogelijk afhandelen, zonder dat successen uit het verleden ook maar enigszins maatgevend zijn.

Na Aylans foto merkte je een omslag in het publieke denken: schoenen, voedsel en knuffels voor de gestrande mensen, borden met 'Wir heissen Flüchtlinge Willkommen.' Dat is zowel hartverwarmend als kortzichtig. Ik vrees dat een 'goeie' foto van een moordzuchtig oproer in een vluchtelingencentrum genoeg munitie levert om al die goodwill en medemenselijke warmte weer in een keer te doen verdampen. De politiek van de sterke foto's - die is pas echt hachelijk.

Bernard Henry Lévy, de Franse filosoof die zich nooit in grote woorden verslikt, en ook graag onberispelijk op foto's poseert bij wereldwijde brandhaarden, zegt: 'Deze vluchtelingen, dat zijn de ware kandidaten die zich hebben ingeschreven voor de vrijheid, ze zijn de echte liefhebbers van ons Beloofde land, van ons sociale model en onze waarden.'

Dat is bijvoorbeeld al erg veel tekst voor een 3-jarige kleuter. Maar meer nog: mensen die op de vlucht slaan willen niet per se een abonnement op Le Monde of NRC Handelsblad, de getrapte verkiezing van de Eerste Kamer zal ze worst wezen - ze willen niet dood. Meer een push- dan een pull-factor, zogezegd.

Vluchten voedt geen waarden, maar vooral de wanhoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden