Column Sheila Sitalsing

De politici liegen zich onbehouwen omhoog, en de mensen vinden het nog prachtig ook

Liegen doen ze allemaal, liegen deden ze altijd al, de machtigen die zich omhoog hebben geklauwd, trappend naar beneden, ellebogend naar opzij. Zonder een leugentje hier en een verfraaiinkje daar en een strategisch achtergehouden feitje op zijn tijd, houdt ook de meest rechtschapen leider het niet lang vol op het hoger gelegen deel van de apenrots. Daar waar het guur kan waaien en vriendschap schaars is en er altijd iemand is die nóg gretiger is en over nóg meer uithoudingsvermogen beschikt.

Het liegen van tegenwoordig, evenwel, zo zei scheidend EU-president Donald Tusk vrijdag in deze krant, is anders. Nieuw. Hij hield zich niet in. Repte van politiek die ‘steeds immoreler lijkt te worden’. Wees op ‘de ongekende bereidheid om te liegen’ in bijvoorbeeld de campagnes van Trump en de brexiteers. Campagnes waarin men niet schroomde ‘de leugen als rechtmatig middel in te zetten om te winnen’. Dat laatste, zegt Tusk, ‘is nieuw’.

Het nieuwe zit ’m volgens hem ook in de schaamteloosheid van de leugens, die ‘bijna wordt gerechtvaardigd door de burgers’. ‘Tien jaar geleden werd een politicus waarvoor de leugen regeerde, afgeserveerd. Nu is het gewoon.’

Oftewel: ze liegen zich onbehouwen omhoog, en de mensen vinden het nog prachtig ook.

Of het waar is, vroeg ik aan de buurvrouw. Ze begon een lang verhaal over Ruud Lubbers die de hele dag de boel belubberde, en over mannen nog langer geleden die ook al goochelden met de waarheid. En ze snoof dat het zich beroepen op niet-actieve herinneringen door onze huidige premier daar gefröbel in de marge bij is.

Tusk is geboren in het Polen van 1957 en opgegroeid in het tijdperk dat ik me voornamelijk herinner als één grote, permanente uitwisseling van groteske leugens over en weer: de Koude Oorlog. Als student rebelleerde hij tegen communistische leugens, als politicus gaf hij leiding aan een land waar diverse alternatieve waarheden naast elkaar bestaan (in zijn eigen woorden: een land vol ‘professionele en pathologische leugenaars in de politiek’). De afgelopen vijf jaar zat hij op de eerste rang van de wereldpolitiek.

Hier spreekt een autoriteit. Als hij zegt dat de leugen is genormaliseerd, zal dat kloppen. En dan gaat het met name over de acceptatie van de leugen. Het gemak waarmee men er weg mee komt.

Onvrije regimes hebben altijd al op leugens gedreven (Kim Jong-un is een viriele held met bovenmenselijke capaciteiten en een goddelijk lichaam, in de Chinese superieure cultuur zijn de mensen altijd met het grootste respect behandeld, alles wat Surinamers elkaar hebben aangedaan tijdens de dictatuur van de jaren tachtig is de schuld van Holland).

Dat vrije regimes op leugens zijn gaan drijven, is het nieuwe waar Tusk aan refereert. Dat in the land of the free hordes journalisten en fact checkers voltijds bezig zijn met het turven van de leugens van hun president, dat is nieuw. Dat in het eerbiedwaardige Verenigd Koninkrijk iemand premier kon worden die als journalist ooit werd ontslagen wegens het verzinnen van een citaat, dat is nieuw. Dat hele volksstammen in Nederland aanlopen achter een politicus die extreem-rechtse leugens zonder commentaar of voorbehoud retweet, dat is nieuw.

Waarom het gebeurt? Omdat het liegen zo schaamteloos is, dat de mensen in sprakeloosheid toekijken. Omdat mensen het moeilijk vinden om de leugen op te merken. Omdat mensen het moeilijk vinden om van mening te veranderen. Omdat mensen niet meer weten waar ze wel in moeten geloven.

‘De waarheid is aantrekkelijker dan de leugen’, zegt Tusk. ‘Het vergt wel moed haar te verkondigen.’

Gezocht: leiders met moed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden