Commentaar Poolse rechtstaat

De Piebiak-affaire laat zien dat de Poolse media nog onafhankelijk kunnen functioneren

De Poolse staatssecretaris Lukasz Piebiak. Beeld Reuters

In het land waar de vrijmaking van Moskou begon, staat nu de rechtsstaat op het spel.

Poolse stakers gaven in 1980 de aanzet tot ontwikkelingen die leidden tot de val van de Muur – negen jaar later – en tot de toetreding van Polen tot de Europese Unie, in 2004. Tegen die achtergrond is het opmerkelijk en verontrustend dat juist Polen zich onder aanvoering van de rechts-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) steeds verder van de Europese waardengemeenschap is gaan verwijderen.

Zo eist de regering politieke loyaliteit van de rechters, waarmee ze de bijl aan de wortels zet van de scheiding der machten. ‘Rechters moeten altijd aan de kant van de staat staan’, verklaarde staatssecretaris van Justitie Lukasz Piebiak onomwonden. Diezelfde staatssecretaris lijkt nu te zijn voorgegaan in een lastercampagne waarvan rechters het slachtoffer zijn geworden wier taakopvatting niet strookte met die van de regering. De affaire wekt associaties met de ‘telefoonrechtspraak’ die gangbaar was in de vroegere volksrepublieken: bewindslieden en partijleiders die rechters per telefoon instrueerden hoe zij moesten vonnissen.

Polen wordt mentaal nog niet in die mate door PiS beheerst dat de lastercampagne tegen rechters er geen opzien baart. Poolse media blijken nog onafhankelijk te kunnen functioneren. Piebiak is tot aftreden gedwongen en zal zich mogelijk voor een rechter of een onderzoekscommissie moeten verantwoorden. De oppositie heeft haar pijlen nu op minister van Justitie Zbigniew Ziobro gericht.

Met enige goede wil kan de affaire worden aangemerkt als krachtproef van een relatief jonge, democratische rechtsstaat. Hopelijk zijn de Polen, bijna veertig jaar na de oprichting van de onafhankelijke vakbond Solidariteit, voldoende doordrongen van de waarde en de broosheid van hun verworvenheden om die te willen verdedigen. Die gelegenheid krijgen ze in elk geval op 13 oktober, als ze een nieuwe Sejm – de Poolse Tweede Kamer – kiezen.

Als PiS bij die verkiezingen opnieuw de grootste partij wordt, zoals de peilingen suggereren, is het nog maar de vraag of de nieuwe regering enige belangstelling zal tonen voor de waarheidsvinding in de affaire die Piebiak nu de kop heeft gekost. Maar voor de kiezers gaat het om veel meer dan dat: willen we nog wel bij Europa horen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden