tv-recensiealex mazereeuw

De persoonlijke worsteling van een jonge linkse man maakte de puinhopen van de sociaal-democratie des te inzichtelijker

null Beeld
Alex Mazereeuw

‘Dus Nederland, hoe vind je zelf dat het gaat?’ Nog voordat Nederland antwoord kon geven, begon schrijver Johan Fretz aan een opsomming van alles wat er mis is met dat land, van de uitkleding van de jeugd- en ouderenzorg en de wooncrisis, tot de enorme vermogensongelijkheid. Na die opsomming trok Fretz een conclusie: met zoveel sociaal-economische problemen móést Nederland wel stemmen op partijen die zich daar tegen verzetten, toch?

Het antwoord is bekend: Nederland stemde bij de afgelopen verkiezingen rechtser dan ooit.

In What’s Left – de puinhopen van links, vanavond om 22.30 uur te zien op NPO2, gaat Fretz (een kind van ‘twee arme hippies uit een PvdA-nest’) samen met coregisseur Juul Op den Kamp op zoek naar een antwoord op de vraag waar het precies misging voor links, en dan met name voor de Partij van de Arbeid en de sociaal-democratie. De film laat zien hoe we in veertig jaar afgleden van de idealen van Joop den Uyl naar de snoeiharde bezuinigingspolitiek van Diederik Samsom. Maar wie draaide de sociaal-democratie precies de nek om?

Op die vraag bestaat natuurlijk geen eenduidig antwoord. Dat antwoord schuilt in de Derde Weg van Kok, in het onvermogen van Melkert om ‘de gewone man’ terug te winnen van Fortuyn, in het gedraai van Bos, in de ontbrekende politieke antenne van Cohen, en in de compromiszucht van Samsom. De laatste drie komen in de film uitgebreid aan het woord om terug te blikken op hun jaren als PvdA-leider.

Maar Fretz hield het óók dicht bij zichzelf, en hoewel het perspectief van de maker in sommige documentaires een zwaktebod kan zijn, bleek het hier juist van toegevoegde waarde. What’s Left werd vooral een boze film van een jonge linkse man zonder politiek huis, en die persoonlijke worsteling maakte de puinhopen des te inzichtelijker.

Diederik Samsom blikt terug op zijn tijd als partijleider van de PvdA Beeld BNNVARA
Diederik Samsom blikt terug op zijn tijd als partijleider van de PvdABeeld BNNVARA

Net toen je dacht dat er tientallen verklaringen waren voor de val van de sociaal-democratie, was daar de besmuikte glimlach van Diederik Samsom. Fretz confronteerde hem met alle terreinen waar de bezuinigingen van kabinet Rutte-II diepe sporen had nagelaten. Na zo’n vernietigend feitenrelaas leek enige zelfreflectie op zijn plek, maar Samsom hield het bij een brede glimlach, en lachte vooral om de ‘felheid’ van Fretz. Samsom had zelf nergens spijt van, en had hooguit ‘een paar dingen anders gedaan’. De kiezer was uiteindelijk strenger, en liet de PvdA achter met negen schamele zetels.

Toch eindigde de film hoopvol, met een vurig pleidooi voor een afrekening met de denkbeeldige botsing tussen de klassenstrijd en de emancipatiestrijd. Fretz pleitte voor een breed front tegen de ideologie van ‘ieder voor zich’, ‘het recht van de sterkste’ en ‘na mij de zondvloed’. Uw tv-cynicus van dienst bleef vooral terugdenken aan die glimlach van Samsom, maar op dat cynisme had de moeder van Fretz het enige juiste antwoord: ‘Cynisme is killing. Vergiftigend.’

Misschien is er uiteindelijk toch nog hoop voor links, met deze sterke film als voorzichtig duwtje in de goede richting.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden