InterviewZelda la Grange

De persoonlijke assistente van Nelson Mandela: ‘Racisme van nu wordt opgestookt door sociale media’

Nelson Mandela en Zelda la Grange in 2008.  Beeld AFP
Nelson Mandela en Zelda la Grange in 2008.Beeld AFP

Zelda la Grange was Nelson Mandela’s persoonlijke assistent, steun- en toeverlaat en waakhond – van het begin van zijn presidentschap in 1994 tot zijn dood op 5 december 2013. Het was met opzet een opvallende keuze van Mandela: een witte jonge vrouw (die zijn aandacht had getrokken als typiste in zijn staf) uit een arm Afrikaner gezin dat de apartheid voluit steunde. In haar boek over de 19 jaar aan de zijde van Mandela, Goedemorgen, meneer Mandela, stelt ze zelf boud: ‘Ik was een racist geworden tegen de tijd dat ik 13 jaar oud was.’

Een echt ‘boere-meisie’ noemde Mandela haar in het Afrikaans. Precies wat hij nodig had voor de verzoenende eerste jaren als president om de bange blanken te overtuigen dat het goed zou komen – zelfs Zelda’s vader ging om, schrijft ze. Na Mandela’s overlijden geeft ze motiverende cursussen in de geest van Mandela en bleef betrokken bij de Nelson Mandela Foundation.

La Grange is een van de hoofdgasten op het Festival voor het Afrikaans, komend weekend in Amsterdam. Het is de taal die Zuid-Afrika en Nederland van oudsher bindt maar in de tijd van de apartheid in diskrediet is geraakt. Sinds het einde van de apartheid in 1990 en de vrijlating van Mandela is er een herwaardering gaande van het Afrikaans, in Nederland en Zuid-Afrika. Bijvoorbeeld door de populaire schrijfster en dichteres Antjie Krog en de liedjes van Gert Vlok Nel – ook gasten op het festival.

Levendige taal

La Grange: ‘Afrikaans is nu een levendige taal, waarvan de toekomst niet meer in handen is van een minderheid maar veel meer wordt gesproken en vernieuwd door bruine dan door witte sprekers. Het zal nog wel een tijd duren voordat de waardigheid van de taal volledig is hersteld. Maar Zuid-Afrikanen beseffen meer en meer dat niet de taal werd gehaat, maar de manier waarop die werd misbruikt om bevolkingsgroepen buiten te sluiten, te onderdrukken en te segregeren.’

Mandela zelf sprak bij voorkeur in het Afrikaans met de nazaten van de Boeren en onderstreepte dat hun cultuur ook onderdeel was van de ‘regenboognatie’. Maar onder zijn opvolgers, vooral president Zuma, verhardden de raciale verhoudingen weer. Onder zwarte jongeren is een militantere houding dan die van Mandela populair. In blanke kringen groeit de onrust.

‘Het racisme dat we nu zien, wordt opgestookt door de sociale media en omdat we een opener samenleving zijn geworden. Het zal nog jaren vergen voordat we helemaal zijn bekomen van de apartheid en iedereen die mentaliteit heeft afgeschud.’

La Grange ziet het als haar taak het gedachtegoed van Nelson Mandela te blijven uitdragen en spreekt zich geregeld uit over politieke kwesties. Ze sprak op bijeenkomsten tegen Jacob Zuma, die Mandela’s erfenis volgens haar verkwanselde. ‘Als ik iets fout vind, moet ik me wel uitspreken. Ik heb gediend in de regering en ik weet zeker dat de idealen van Nelson Mandela en zijn kameraden kunnen worden verwezenlijkt. Het was duidelijk dat Zuma andere plannen had en niet het volk wilde dienen om verandering tot stand te brengen.’

Ze heeft meer vertrouwen in de nieuwe president, Cyril Ramaphosa. ‘Hij geeft het goede voorbeeld. Hij communiceert met waardigheid en respect en heeft het over alle Zuid-Afrikanen en hun welzijn in de toekomstplannen.’

Raciaal getinte ruzie

In 2015 raakte ze verwikkeld in een raciaal getinte ruzie met het ANC, de regerende partij. Op Twitter had ze teleurgesteld geopperd dat witte Zuid-Afrikanen zich niet meer welkom voelen in hun land onder Zuma. Het ANC noemde haar daarop een ‘verwend wit persoon’. La Grange nam haar woorden terug, toen er veel gekwetste reacties kwamen. Het zegt veel over de gevoeligheden rond ras in Zuid-Afrika. Hoe kijkt ze terug op die episode?

‘Mijn fout was dat ik de witten neerzette als de enige groep van ontevreden slachtoffers van Zuma’s strapatsen terwijl alle Zuid-Afrikanen, zwart en wit, daaronder te lijden hadden. Daarom heb ik die tweets teruggetrokken. Toch heeft mijn veroordeling van Zuma wel bijgedragen aan de discussie. Net als je weinig mensen zult vinden die toegeven dat ze vroeger de apartheid steunden, geven weinigen nu toe dat ze achter Zuma stonden.’

En hoe staat het met die speciale band met Nederland? La Grange: ‘Die blijft altijd. Als een Afrikaans-sprekende Zuid-Afrikaan voel ik me op mijn gemak in Nederland.’

Wim Bossema

Festival voor het Afrikaans, 22 en 23 september in het Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden