Column Frank Kalshoven

De pensioenpleister; blijven we peuteren of geven we een ruk?

Nu de rente blijft dalen en de beurzen ook nog eens in mineur verkeren, neemt de finan­ciële ­solidariteit van de ­pensioenfondsen snel af. De zogeheten ­dekkingsgraad van een aantal grote ­fondsen is gezakt naar een niveau waarop de wet voorschrijft dat de pensioenrechten vanaf 1 januari moeten worden gekort. Niemand is daar blij mee.

Wat te doen? Zonder nadere actie dalen per 1 januari de rechten van zowel werkenden als gepensioneerden van de betrokken fondsen. Dat gaat niet meteen om groot geld, maar een daling is een daling. De FNV liet daarom deze week weten dat de AOW dan maar ­omhoog moet. Het kabinet kijkt, in de aanloop naar Prinsjesdag, vast naar minder kostbare en gerichtere fiscale maatregelen. Koopkrachtplaatjes!

Laten we eens nadenken over een alternatief. Al een jaar of tien is de situatie bij pensioenfondsen precair, en blijft bij veel fondsen de indexatie van pensioenuitkeringen daarom achterwege. Het sluipenderwijs uithollen van de koopkracht van de pensioenuitkeringen, jaar in jaar uit, veroorzaakt veel chagrijn bij gepensioneerden. Het is me te doen om dat chagrijn.

Daarom moet het even over pleisters gaan. Doe even mee. U heeft een nare wond en de pleister erop zit goed vast. Lostrekken gaat sowieso pijn doen. Wat heeft u ­liever? Voorzichtig lostrekken met gedurende enkele minuten middelzware pijn? Of één ruk, en kortere maar veel fellere pijn?

Daniel Kahneman, de psycholoog die de Nobelprijs voor de economie won, heeft dit onderzocht en kwam daarbij op het spoor dat we een onderscheid moeten maken tussen de ‘ik’ die iets ervaart (zoals het verwijderen van een pleister) en de ‘ik’ die zich iets herinnert (vorig jaar werd een pleister verwijderd). Hij schrijft in Thinking, Fast and Slow: ‘Dit klinkt raar. Maar ik ben mijn herinnerende ik, en de ervarende ik, die mijn leven leidt, is een vreemde voor me.’

Het pleisterexperiment wees uit dat de nare herinnering aan die gebeurtenis zwaarder woog bij die felle ruk dan bij het voorzichtige peuteren. Maar er was nóg een behandeling, en die kwam als beste uit de bus: eerst een stevige ruk en het laatste stukje kalmpjes aan. De afloop van een gebeurtenis heeft een grote invloed op de herinnering van de betrokkene.

Terug naar pensioen. In Nederland zijn we al tien jaar o zo voorzichtig een pleister aan het lostrekken en veroorzaken hierbij al tien jaar pijn. Met de huidige ­regels gaat die pijn ook nog jaren duren, want een ­herstelprogramma van een pensioenfonds mag ­worden uitgesmeerd over tien jaar. Elk jaar weer ­onzekerheid en elk jaar (misschien) weer een paar euro minder. Elk jaar chagrijn.

Een flinke ruk aan de pensioenpleister betekent: het afstempelen, in één keer, van een paar procent van de pensioenrechten. De exacte hoogte verschilt van fonds tot fonds.

De korting zou idealiter zo hoog zijn dat in het erop volgende jaar de kans groot is dat het pensioen weer kan meestijgen met de inflatie, want dan is er dus een bevredigend einde aan de nare pensioenervaring. De ‘herinnerende ik’ van Daniel Kahneman heeft dan een beter verhaal.

Dit is een gedachte, geen voorstel. Maar het komt me voor dat het een gedachte is die men in pensioenfondsbesturen en in Den Haag eens moet willen uitwerken. Pijn doet het sowieso. Laten we dan in elk geval de ­pijnherinnering zo aangenaam mogelijk maken.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden