Opinie

'De overheid vertrouw ik niet meer in de strijd tegen Jodenhaat'

Ook al kost het vrienden, we moeten ons strijdbaar opstellen tegen Jodenhaat en voor ons lijfsbehoud, schrijft David Serphos. 'Als Jood voel ik mij nog maar een klein stapje verwijderd van het gevoel hier niet thuis te zijn.'

Een politiebusje bij de ingang van het Joods Historisch Museum. De politie in Amsterdam is nog waakzamer dan anders rond Joodse instellingen, een dag na de schietpartij in Brussel. Beeld anp
Een politiebusje bij de ingang van het Joods Historisch Museum. De politie in Amsterdam is nog waakzamer dan anders rond Joodse instellingen, een dag na de schietpartij in Brussel.Beeld anp

De wereld zoals we die kennen is erg veranderd in de afgelopen maanden. De geur van verrotting is nu zelfs doorgedrongen tot onze eigen steden, waar haat en geweld worden verheerlijkt en gepredikt. 'Fuck de Talmoed' liet de menigte zich onder groot applaus welgevallen tijdens een demonstratie afgelopen zondag op de Dam. De politie deed niets. Hoe zou het zijn als er werd geschreeuwd: 'Fuck de Koran', dacht ik. De Dam zou te klein zijn geweest.

Dezelfde Dam waar ik zeven jaar geleden heb kunnen regelen dat we Chanoeka konden vieren met een grote menorah. Het gevoel van bevrijding van toen, het gevoel van 'We zijn er!' heeft plaatsgemaakt voor een gevoel van 'Hoe lang zijn we hier nog?'

Onbehaaglijk
Voor het eerst in mijn leven voel ik me onbehaaglijk, nog maar een klein stapje verwijderd van het gevoel in Nederland misschien niet thuis te zijn. Jarenlang heb ik me ingezet om de Joodse gemeenschap naar buiten te doen keren, bruggen te slaan naar andere gemeenschappen.

Het Joods-Marokkaans Netwerk waarbij ik vanaf het begin betrokken was, is jammerlijk mislukt. Wel ben ik erdoor bevriend geraakt met een handjevol Marokkaanse Nederlanders en daar ben ik dankbaar voor. Met een enkeling voel ik zelfs een diepe verwantschap. Toch ben ik door de oplaaiende Jodenhaat anders aan gaan kijken tegen de brede Marokkaanse gemeenschap en ook tegen de Nederlandse samenleving.

Die Nederlandse samenleving is me wel het meeste aan het tegenvallen. De vraag is zelfs in me opgekomen wie het voor me zou opnemen als die Jodenhaat ernstiger vormen zou gaan aannemen. Op de overheid durf ik niet meer te vertrouwen nadat de burgemeester van Den Haag en nu zelfs van Amsterdam niet ingrijpt als Joden en jodendom worden bedreigd.

Een demonstrant roept leuzen tijdens een pro-Palestina-demonstratie op de Dam. Beeld anp
Een demonstrant roept leuzen tijdens een pro-Palestina-demonstratie op de Dam.Beeld anp

Goede onderuikadressen
Vaak heb ik schertsend met vrienden gesproken over GOA'tjes - goede onderduikadressen - voor als het ooit weer nodig mocht zijn. Ik heb me er de afgelopen tijd op betrapt serieuzer naar dat korte lijstje in m'n hoofd te kijken.

Ik schrik van de polariserende standpunten, meningen en gevoelens die via de sociale media worden geuit. Op Twitter is een genuanceerde opvatting kennelijk het slechtste dat je kan hebben. Na 10.000 tweets heb ik er daarom voor gekozen om even een time-out te nemen. Op Facebook is de situatie al bijna net zo erg. Afgezien van de vrolijke berichten en icebucket challenges, verharden ook hier de standpunten. Bij sommige van m'n FB-vrienden gaat het alleen nog maar over Gaza, Hamas en Israël, over haat en nijd. De strijdvaardigheid in de Joodse gemeenschap is toegenomen. Veel mensen vinden - terecht - dat het niet opnieuw mag gebeuren dat wij ons laten wegpesten, in elkaar laten slaan of erger. En dat verhardt de toon van iedere discussie.

Mensen met wie ik dacht het goed te kunnen vinden, worden ineens boos als ik nuance probeer aan te brengen in een veel te felle of eenzijdige discussie. Ik kan het hebben, maar het is geen fijn gevoel. Anderen uit eigen kring worden in agressieve bewoordingen zelfs nagenoeg afgemaakt omdat zij er een mening op na houden die afwijkt van wat de meesten vinden. En ergens begrijp ik het ook. We voelen ons onzeker en we zoeken steun bij gelijkgestemden.

Naar Israël emigreren
Maar ik wil hier niet aan meedoen, ik wil niet meeschreeuwen, ik wil mezelf blijven. Ook diegenen die het anders zien, moeten we in hun waarde weten te laten. Respect voor elkaar is een belangrijk goed, ook als je het oneens bent over belangrijke zaken.

Een onbehaaglijk gevoel heeft zich ontegenzeglijk van mij meester gemaakt. Want in mijn meest boze dromen heb ik niet kunnen voorzien dat het zover zou komen. Dat ik mensen zich hoor afvragen of ze de mezoeza niet beter van de deur kunnen halen. Dat ik vrienden die hier diepgeworteld zijn, hoor zeggen dat ze geïnformeerd hebben wat nodig is om naar Israël te emigreren als het hier erger mocht worden. Dat ik mezelf hoor denken: 'Zo'n vaart zal het hier niet lopen', waarna ik misselijk word bij de gedachte dat velen dit hebben gezegd en gedacht eind jaren dertig. Toch gaat de vergelijking met die tijd op een heleboel punten mank. En op een aantal andere punten, vrees ik, ook weer niet. En als ik beide kanten van de vergelijking op een weegschaaltje plaats, kan ik aan dat aanhoudende onbehaaglijke gevoel niet ontkomen.

'Fuck de Talmoed!' werd er geschreeuwd op de Dam. Hoe lang nog voordat er de Talmoed wordt verbrand, zonder dat daartegen wordt ingegrepen? 'Da wo man Bücher verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen', schreef Heinrich Heine. Die gedachte vliegt me aan. En dus moeten we ons strijdbaar opstellen, ook ik, omdat de kans klein is dat anderen voor ons zullen opkomen als het er echt op aankomt. Dan maar even geen vrienden maken en misschien zelfs vriendschappen opofferen voor een groter goed: de strijd tegen Jodenhaat en dus de strijd voor het eigen lijfsbehoud.

Want ik wil niet serieus hoeven na te denken over GOA'tjes.

David Serphos is voormalig directeur van de Joodse Gemeente Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden