COMMENTAARPIETER KLOK

De overheid moet heel goed uitleggen wat ze doet om uit de crisis te komen, en waarom

Een vrouw passeert het hoofdkantoor van de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt. Beeld REUTERS

De economie van na het virus zal precies dezelfde economie zijn als die van voor het virus, beloofde Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank (ECB), aan het ­begin van de coronacrisis. De economie zou tijdelijk aan de ECB-beademing worden gelegd om – als het virus ­helemaal verslagen was – glorieus op te veren. Inmiddels is de stemming omgeslagen. Minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees heeft al laten doorschemeren dat het een illusie is dat alle banen behouden zullen blijven.

De komende week zal blijken hoe de tweede ronde van het Nederlandse steunpakket eruitziet. De boodschap in het begin was duidelijk: we leggen alles plat en we houden iedereen overeind. Er mocht geen baan verdwijnen, geen bedrijf omvallen. De exit uit de lockdown is een stuk ingewikkelder. Sommige bedrijven mogen weer open, andere blijven dicht. Sommige gaan we redden, andere niet.

De vraag is of dat laatste al nodig is. Is er nu al reden om ons neer te leggen bij een langdurige recessie of mogen we nog hopen op een razendsnel herstel en moeten we de economie daarom zoveel mogelijk overeind houden?

Tegenstanders van onvoorwaardelijke en oneindige steun vrezen het staatskapitalisme. Bij een recessie moet de overheid niet proberen het onvermijdelijke te voorkomen door banen kunstmatig overeind te houden, vinden zij. Dat voorkomt dat bedrijven zich aanpassen aan de nieuwe omstandigheden en leidt op den duur tot meer banenverlies. 

Dit is echter geen recessie in traditionele zin. De uitbraak van het coronavirus laat zich het best vergelijken met een natuurramp, waarbij je in principe iedereen zou moeten helpen om te overleven. De steun die de overheid nu biedt, is ook geen overheidssteun in traditionele zin. Normaal gesproken is overheidssteun het gevolg van een falend bedrijfsbeleid. Nu is de overheidssteun nodig geworden doordat dezelfde overheid een lockdown heeft afgekondigd. Als deze crisis nog veel langer duurt, gaan ook kerngezonde bedrijven ten onder. Dat is geen gezonde aanpassing, maar kapitaalvernietiging.

Andere tegenstanders van oneindige steun wijzen op het angstaanjagende tempo waarmee de staatsschuld oploopt. Maar ook de staatsschuld die wordt opgebouwd door corona, is geen staatsschuld in traditionele zin. Ze is het gevolg van een – hopelijk eenmalige – ramp, en niet van voortdurende begrotingstekorten, zoals in Nederland in de jaren zeventig. 

Eenmalige kosten kun je op een andere manier financieren dan structurele tekorten. Economen als Willem Buiter pleiten ervoor om de hele schade door corona eenmalig te financieren met ECB-geld. De belastingbetaler draait niet op voor de schade, wat veel discussies vergemakkelijkt. Voor normale stervelingen is dat een onbevattelijke gedachte. Wat is geld nog waard, als je het zo makkelijk kunt creëren?  

Om de indruk te vermijden dat de euro ‘fopgeld’ is geworden, kun je de schade door het coronavirus ook met langlopende ECB-leningen financieren, waarover geen rente hoeft te worden betaald en waarop maar zeer beperkt hoeft te worden afgelost. Dat middel is vaker toegepast, in het verleden na oorlogen en recenter bij Griekenland. 

Wat overheden ook besluiten, ze moeten in ieder geval goed uitleggen wat ze doen en waarom, zoals oud-minister van Financiën Hans Hoogervorst terecht bepleit in de krant van vandaag. En het beleid moet duidelijk worden begrensd. Het gevaar bestaat dat landen als Italië straks ook hun normale begrotingstekorten met eeuwigdurende obligaties willen financieren, waardoor er geen prikkel meer is om de overheidsuitgaven te beteugelen, wat de euro en de onderlinge solidariteit in Europa ondermijnt.

Als er duidelijke afspraken worden gemaakt over de financiering van de staatsschuld, kan de overheid de economie ook de komende maanden overeind houden. Dat zal de stemming in het land enorm ten goede komen, want het zal een hels karwei worden om uit te leggen waarom de ene baan wel wordt beschermd en de andere niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden