De overeenkomst tussen de VS en Iran is gebaseerd op een leugen

Iran is zijn deel van de nucleaire overeenkomst niet nagekomen: de beloofde transparantie heeft Teheran niet gegeven. Amerika hoeft niet binnenboord te blijven, schrijft Bret Stephens.

Minister-president Netanyahu tijdens een persconferentie in Tel Aviv, Israël op 30 april 2018. Beeld EPA

‘Het opheffen van de sancties zal alleen gebeuren als Teheran de stappen zet die zijn overeengekomen, inclusief de aanpak van de militaire aspecten.’ Dat zei woordvoerder John Kirby van Buitenlandse Zaken in juni 2015 toen de onderhandelingen over de nucleaire overeenkomst met Iran werden afgesloten. Maar Teheran zette ‘de overeengekomen stappen’ niet. De overeenkomst was op een leugen gebaseerd.

Eigenlijk op twee leugens. De eerste was de verklaring van Iran aan het Internationale Atoomenergieagentschap (IAEA), voordat de overeenkomst in werking trad, over de volledige reikwijdte van zijn nucleaire activiteiten. Die was van levensbelang, als test voor de oprechtheid van Teheran en om erachter te komen hoe dicht Iran was bij het kunnen maken en afvuren van een kernkop.

De tweede leugen was de belofte van de regering-Obama dat zij werk zou maken van het krijgen van antwoorden vanuit Teheran. In een vlaag van openhartigheid gaf de toenmalige minister van ­Buitenlandse Zaken, John Kerry, toe ‘dat we niet gefixeerd zijn op een verantwoording van wat Iran op een of ander moment precies deed’. Maar hij beloofde het Congres dat Iran die verantwoording zou leveren. Dat was toen het Witte Huis nog bang was dat het Congres de overeenkomst zou torpederen. Toen het daarin niet slaagde, stelde de regering zich tevreden met een fantasie-voorstelling waarin Iran net deed alsof het een volledige bekentenis aflegde en de rest van de wereld deed alsof ze die geloofde.

‘De antwoorden en toelichtingen van Iran op veel van de zorgen van de IAEA, waren op zijn best incompleet, maar in het algemeen versluierend en belemmerend’, schreef het onpartijdige Institute for Science and International Security in december 2015. ‘Noodzakelijke toegang tot terreinen werd geweigerd of zodanig beperkt dat adequate inspectie niet mogelijk was.’

Genoeg dus, over al dat gepalaver over de overeenkomst die een onovertroffen niveau van transparantie zou bieden om de Iraanse betrouwbaarheid te toetsen. En genoeg ook, over het idee dat Iran zijn deel van de afspraak is nagekomen. Dat deed het niet. Dit zou de overeenkomst als waardeloos moeten bestempelen.

Dat is de portee van het optreden van de Israëlische premier Benjamin Netan­yahu van afgelopen maandag, met een enorme hoeveelheid gestolen Iraanse documenten over de details van Teherans nuclaire activiteiten. De verdedigers van de overeenkomst hebben de presentatie van de Israëlische premier afgedaan als ‘oud nieuws’, wat aanvullend bewijs is dat Iran een fors geheim programma had om een atoombom te ontwikkelen.

Maar het is moeilijk voor te stellen dat het IAEA de verklaring van Iran uit 2015 kan rijmen met wat de Israëli’s hebben ontdekt. Aangenomen dat de documenten authentiek zijn, wat de VS hebben bevestigd, staat de leugenachtigheid van Iran vast. Het IAEA verkoos dit te ontkennen toen het Iran onder politieke druk groen licht gaf om de overeenkomst uit te voeren. Als het agentschap zijn eigen geloofwaardigheid als nucleaire waakhond serieus neemt, moet het vaststellen dat de verklaring van Iran vals was en dat de Iraanse documenten die Israël heeft verkregen, met alle nucleaire know-how die ze bevatten, een breuk met de overeenkomst impliceren.

De onthullingen van Netanyahu zijn duidelijk bedoeld om de beslissing van Donald Trump over zijn deelname aan de overeenkomst, die later deze maand wordt verwacht, te beïnvloeden. Trump staat onder druk van de Fransen, de Britten en de Duitsers om binnenboord te blijven, op basis van de gedachte dat de overeenkomst Iran tenminste heeft afgehouden van vaart maken met de atoombom.

Maar de overeenkomst staat Iran toe rustig naar de bom toe te wandelen. De nucleaire geschiedenis van Iran toont aan dat de leiders van het land altijd voorzichtig zijn geweest wanneer ze met een plausibele Amerikaanse dreiging werden geconfronteerd. Dat was een van de redenen dat ze veel van hun nucleaire programma hebben afgeblazen toen de VS Irak in 2003 binnenviel.

Zoals Iran-expert Mark Dubowitz zegt: ‘Voor Trump is de vraag nu of ze de ijzeren vuist of een slap handje van Amerika gaan voelen.’

Ik was tegen de overeenkomst met Iran, maar op het moment dat die van kracht was, vond ik dat we die nauwgezet moesten nakomen en meedogenloos moesten handhaven. Het nieuws van maandag was dat Iran haar deel niet is nagekomen, en de VS dat dus ook niet hoeven. Sancties en de dreiging van militair ingrijpen zouden het gevolg moeten zijn.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.